Suszą ryby i szykują agregaty. Strach przed USA

Grenlandczycy od pokoleń wiedzą, jak przetrwać arktyczną zimę: suszą ryby, gromadzą zapasy i są gotowi na odcięcie od świata. Tego jednak się nie spodziewali – widma wojny. W Nuuk, stolicy wyspy, mieszkańcy w rozmowach nie kryją niepokoju. Największe obawy budzi możliwość zbrojnej interwencji Stanów Zjednoczonych.

Rząd Grenlandii zapowiedział we wtorek powołanie sztabu reagowania kryzysowego, który ma koordynować przygotowania na wypadek konfliktu zbrojnego. W działania obrony cywilnej wesprze go Dania, zgodnie z porozumieniem podpisanym w ostatnich dniach. Władze planują również uruchomienie kampanii informacyjnej dla społeczeństwa. Dotychczas ograniczały się głównie do uspokajających komunikatów.

Przez stulecia Inuici, rdzenni mieszkańcy wyspy, zabezpieczali się na trudne czasy, susząc mięso – przede wszystkim ryby i foki. Tradycyjną żywność nadal można kupić na targu w centrum Nuuk, a coraz więcej mieszkańców wraca do tych praktyk we własnym zakresie. W suchym, mroźnym powietrzu mięso nie gnije, lecz naturalnie się konserwuje.

– Suszę dorsza i halibuta – mówi Minik, taksówkarz z Nuuk. – Jesteśmy narodem rybaków i myśliwych. Sam nie poluję, ale robi to mój kuzyn. Najbardziej boję się wojny. Zawsze byliśmy pokojowo nastawieni do świata, także do Amerykanów.

Podobne obawy ma Naja, urzędniczka administracji publicznej. – Oby żadnej wojny. Dlaczego mielibyśmy się bać? Co my, naród kiedyś uciskany przez Duńczyków, zrobiliśmy złego Stanom Zjednoczonym? – pyta. Przyznaje, że na wszelki wypadek zgromadziła gotówkę, baterie i zapas leków. – Żyjemy na końcu świata, w surowym klimacie. Jesteśmy zależni od samolotów i statków, które pewnego dnia mogą po prostu nie przypłynąć – tłumaczy.

Na razie w supermarketach nie widać paniki. W Pisiffiku w centrum Nuuk półki są pełne, a papier toaletowy – symbol kryzysowych zakupów – nie znika szybciej niż zwykle. Pracownica sklepu zauważa, że Grenlandczycy i tak robią duże, jednorazowe zakupy. – Jesteśmy przyzwyczajeni do anomalii pogodowych. Podczas zamieci śnieżnej musisz polegać na tym, co masz w domu – mówi. Na parkingu dominują pick-upy i samochody dostawcze, przystosowane do transportu większych zapasów.

W razie kryzysu Grenlandii raczej nie zabraknie wody pitnej – tej dostarczają lodowce – problemem może być natomiast ogrzewanie i prąd. We wtorek w Nuuk temperatura w dzień wynosiła minus 15 stopni Celsjusza. Dawniej Inuici wykorzystywali do produkcji światła łój wielorybi, co później przejęli Europejczycy.

– Do tego nie zamierzam wracać – mówi Ole, pracownik administracyjny firmy rybnej. – Kupiłem agregat prądotwórczy i zgromadziłem paliwo. Powód? Groźby ze strony USA. Lepiej przygotować się wcześniej, zanim wszyscy rzucą się do sklepów – dodaje. Na stacjach benzynowych kolejek jednak na razie nie ma.

Premier Grenlandii Jens-Frederik Jensen przyznał we wtorek na konferencji prasowej w Nuuk, że „użycie siły wobec Grenlandii jest mało prawdopodobne, ale nie można go całkowicie wykluczyć”.

Na początku stycznia Donald Trump ponownie powrócił do swojej retoryki sprzed lat, twierdząc, że Stany Zjednoczone powinny przejąć pełną kontrolę nad Grenlandią – największą wyspą świata – nie wykluczając przy tym użycia siły militarnej. Argumentował, że jest to kluczowe dla bezpieczeństwa narodowego USA, ostrzegając przed rzekomym zagrożeniem ze strony Rosji i Chin.

Naja i Ole wzięli udział w ubiegłotygodniowym, kilkutysięcznym marszu w Nuuk, który przeszedł pod konsulat Stanów Zjednoczonych. Minik w tym czasie pracował, ale swój samochód ozdobił narodowymi barwami. Grenlandzkie flagi wciąż wiszą w oknach domów i witrynach sklepów.

Autonomiczna Grenlandia nie posiada własnej armii. Za jej bezpieczeństwo odpowiada Dania, a częściowo także Stany Zjednoczone – na mocy porozumienia z lat 50. XX wieku. Amerykańskie siły zbrojne utrzymują na wyspie bazę Pituffik.

red./PAP