Pierwsza kobieta dowódca NASA mówi wprost: Mars musi poczekać

Mars od lat pozostaje największym marzeniem współczesnej astronautyki. Wizje pierwszych ludzi stawiających stopę na Czerwonej Planecie pobudzają wyobraźnię naukowców, polityków i milionów pasjonatów kosmosu na całym świecie. Jednak zdaniem Eileen Collins – jednej z najbardziej zasłużonych amerykańskich astronautek – droga na Marsa jest znacznie dłuższa, niż wielu chciałoby wierzyć.

Pierwsza kobieta, która objęła dowództwo promu kosmicznego NASA, odwiedziła w czerwcu Poznań, gdzie była gościem Festiwalu Fantastyki Pyrkon. Podczas spotkań z uczestnikami wydarzenia, a także rozmowy z PAP, dzieliła się doświadczeniami z ponad trzech dekad związanych z podbojem kosmosu. Jej zdaniem największym błędem byłoby dziś zbyt szybkie skierowanie wzroku wyłącznie na Marsa.

Collins nie ma wątpliwości: zanim ludzkość podejmie próbę wysłania załogowej misji na Marsa, musi nauczyć się żyć i pracować na Księżycu.

Jak podkreśla, to właśnie tam można sprawdzić rozwiązania, które w przyszłości zdecydują o powodzeniu wielomiesięcznej podróży międzyplanetarnej. Chodzi nie tylko o technologie, ale przede wszystkim o człowieka i jego zdolność funkcjonowania w ekstremalnym środowisku.

Astronautka zwraca uwagę, że wciąż nie wiemy wystarczająco dużo o długotrwałym wpływie kosmosu na organizm. Problemem pozostaje promieniowanie, księżycowy pył, ograniczona grawitacja, a także izolacja psychiczna czy opóźnienia w komunikacji z Ziemią. Wszystkie te wyzwania będą jeszcze większe podczas lotu na Marsa.

Jej zdaniem właśnie dlatego powrót człowieka na Księżyc ma tak ogromne znaczenie. To nie cel sam w sobie, lecz etap przygotowań do znacznie ambitniejszej wyprawy.

W tym procesie kluczową rolę odgrywa Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. To tam od lat prowadzone są badania nad reakcją ludzkiego organizmu na długotrwały pobyt poza Ziemią. Naukowcy analizują m.in. osłabienie mięśni i serca, utratę masy kostnej, zmiany w krążeniu płynów ustrojowych oraz problemy ze wzrokiem.

Jak zauważa Collins, może brzmieć to banalnie, ale najważniejszym zadaniem przyszłych misji jest po prostu zapewnienie astronautom możliwości przeżycia. Im dłużej człowiek przebywa w przestrzeni kosmicznej, tym więcej pojawia się zagrożeń, które trzeba zrozumieć i ograniczyć.

Choć wielu ludzi marzy o doświadczeniu stanu nieważkości, rzeczywistość nie zawsze przypomina sceny z filmów science fiction.

Collins przyznaje, że unoszenie się w powietrzu należy do najbardziej fascynujących aspektów pobytu na orbicie. Jednocześnie pierwsze dni po dotarciu do kosmosu bywają wyjątkowo trudne. Astronauci muszą nauczyć się poruszać w środowisku, w którym każda czynność wygląda inaczej niż na Ziemi.

Najprostsze przedmioty nagle znikają z pola widzenia, unosząc się swobodnie po kabinie. Długopis odłożony na chwilę może po kilku minutach znajdować się w zupełnie innym miejscu. Zderzenia ze ścianami czy innymi członkami załogi są na początku codziennością.

To jednak tylko część problemów. W warunkach mikrograwitacji dochodzi do przesunięcia płynów w organizmie. Twarz staje się opuchnięta, nogi wydają się cieńsze, a kręgosłup nieznacznie się wydłuża. U części astronautów powoduje to bóle pleców. Niektórzy przez pierwsze dni niemal całkowicie tracą apetyt z powodu tzw. choroby kosmicznej.

Sama Collins wspomina, że jej organizm potrzebował około trzech dni, aby w pełni zaadaptować się do nowych warunków.

Jednym z bardziej zaskakujących wspomnień pozostają dla niej różnice między amerykańskim wahadłowcem a rosyjską stacją Mir, z którą połączyła się podczas misji Discovery w 1995 roku.

Amerykański statek pachniał przede wszystkim elektroniką i sprzętem komputerowym. Rosyjska stacja miała natomiast zupełnie inny klimat – cieplejszy, bardziej wilgotny, a charakterystyczny zapach przypominał nieco starą, wilgotną piwnicę. Nie był nieprzyjemny, ale wyraźnie odmienny od tego, do czego przywykli astronauci NASA.

Mimo ogromnego doświadczenia Collins wciąż z podziwem mówi o jednej z najbardziej dramatycznych historii w dziejach astronautyki – misji Apollo 13. Film Rona Howarda z Tomem Hanksem uważa za wyjątkowo wierne odtworzenie wydarzeń, które mogły zakończyć się tragedią.

Jej zdaniem produkcja pokazuje coś, co od zawsze stanowi fundament pracy astronautów: nawet w sytuacji pozornie bez wyjścia można znaleźć rozwiązanie dzięki wiedzy, przygotowaniu i współpracy.

Sama również doświadczyła momentów wysokiego ryzyka. Podczas misji wahadłowca Columbia w 1999 roku krótko po starcie doszło do zwarcia elektrycznego, które wyłączyło część systemów sterowania silnikami. Collins wspomina jednak, że nie odczuwała strachu. Załoga wcześniej wielokrotnie ćwiczyła taki scenariusz w symulatorach, dlatego każdy wiedział dokładnie, co należy zrobić.

Dziś astronautka z dużym optymizmem patrzy także na rozwój komercyjnych lotów kosmicznych. Wbrew opiniom sceptyków nie uważa, że turystyka odbiera kosmosowi jego wyjątkowość.

Wręcz przeciwnie – jej zdaniem pozwoli większej liczbie ludzi doświadczyć tego, co przez dekady było dostępne wyłącznie dla zawodowych astronautów. Jest przekonana, że w kolejnych latach na orbitę będą trafiać osoby w różnym wieku, reprezentujące najróżniejsze zawody i środowiska.

A kiedy już tam dotrą, zrozumieją coś, co od lat powtarzają niemal wszyscy astronauci. Widok Ziemi z kosmosu zmienia perspektywę. Z daleka granice państw przestają istnieć, a nasza planeta wydaje się jednocześnie krucha i niezwykle piękna.

I właśnie dlatego – jak przekonuje Collins – warto nadal eksplorować kosmos. Nawet jeśli droga na Marsa okaże się dłuższa, niż dziś zakładamy.