Co kryje się za zamkniętymi drzwiami Muzeum Warszawy? Jubileusz odsłania kulisy

Jak pachnie muzeum? Kto przez lata liczył odwiedzających ręcznym klikaczem? I dlaczego zwykła konewka może okazać się jednym z najważniejszych narzędzi w instytucji kultury? Z okazji 90-lecia działalności Muzeum Warszawy zaprasza do wyjątkowej podróży za kulisy. W ramach projektu „90/90. Dookoła muzeum” odwiedzający poznają nie tylko cenne eksponaty, ale także codzienność miejsca, które od dekad opowiada historię stolicy.

Od 19 czerwca 2026 roku do 1 lutego 2027 roku muzeum odsłoni przed publicznością 90 przedmiotów i historii związanych ze swoim funkcjonowaniem. To jubileuszowa opowieść zbudowana zarówno z wyjątkowych zabytków, jak i rzeczy pozornie zwyczajnych – tych, bez których codzienna praca muzealników byłaby niemożliwa.

Na jubileuszowej ścieżce zwiedzania znajdą się obiekty, których na co dzień nie oglądają nawet stali bywalcy muzeum. Wśród nich będzie m.in. konewka wykorzystywana do utrzymywania odpowiedniego poziomu wilgotności na wystawach, ręczny licznik odwiedzających, czyli słynny „klikacz”, a także specjalistyczna antykorozyjna tkanina chroniąca warszawskie srebra przed ciemnieniem.

Każdy z tych przedmiotów opowiada inną historię. Raz będzie to opowieść o trosce o bezcenne zbiory, innym razem o niewidocznej dla zwiedzających pracy ludzi, którzy każdego dnia dbają o funkcjonowanie muzeum. Dzięki temu jubileusz staje się nie tylko prezentacją eksponatów, ale również spojrzeniem na instytucję od strony, której zazwyczaj nie widać.

Projekt pokazuje, że historia muzeum nie składa się wyłącznie z wielkich wydarzeń i wyjątkowych kolekcji. Tworzą ją również przedmioty codziennego użytku, które przez lata stały się świadkami zmian zachodzących w tej jednej z najważniejszych instytucji kultury w Warszawie.

W centrum jubileuszowej opowieści znaleźli się także pracownicy – ci, którzy przez lata współtworzyli Muzeum Warszawy. Od pierwszych powojennych członków zespołu po blisko trzysta osób zatrudnionych obecnie.

Zwiedzający poznają historie takich postaci jak Helena Wrona, pierwsza muzealna woźna, czy profesor Janusz Durko, który kierował instytucją przez ponad pół wieku. Szczególne miejsce zajmuje związane z nim biurko dyrektorskie, przy którym przez dziesięciolecia zapadały najważniejsze decyzje dotyczące rozwoju muzeum.

– Prezentujemy państwu biurko o szczególnej dla nas wartości. To przy nim od ponad pięćdziesięciu lat zasiadają kolejni dyrektorzy muzeum. Najdłużej, bo trzydzieści jeden lat, użytkował je profesor Janusz Durko. To tutaj zapadały decyzje dotyczące reorganizacji instytucji czy zmian jej nazwy – podkreśla Katarzyna Wagner, dyrektorka Muzeum Warszawy.

Jubileusz ma przypomnieć, że za każdą wystawą, katalogiem czy wydarzeniem stoją konkretni ludzie. To właśnie oni przez 90 lat budowali miejsce, które dziś jest jednym z najważniejszych strażników pamięci o Warszawie.

Jednym z najbardziej nieoczywistych bohaterów projektu będzie... zapach muzeum. Organizatorzy postanowili zwrócić uwagę na aromat dobrze znany wielu zwiedzającym – mieszankę drewna, wosku, kurzu i pasty do podłóg. Dla jednych przywoła wspomnienia szkolnych wycieczek, dla innych atmosferę dawnych kamienic i historycznych wnętrz.

Wystawa pozwoli również spojrzeć na znane elementy muzealnej przestrzeni z zupełnie nowej perspektywy. Wśród nich znajdą się charakterystyczne kute strzałki zaprojektowane po wojnie przez architekta Stanisława Żaryna podczas odbudowy Starego Miasta. Zwiedzający zajrzą także do miejsc, które zazwyczaj pozostają poza ich zasięgiem – muzealnych kuluarów, zaplecza i mniej znanych zakamarków budynków.

Kuratorzy projektu podkreślają, że choć muzeum przechowuje historię miasta, jego prawdziwy sens tworzą odwiedzający. Dlatego jubileuszowa inicjatywa ma być nie tylko okazją do poznania instytucji od środka, ale również zaproszeniem do refleksji nad rolą muzeów we współczesnym mieście.

Historia Muzeum Warszawy sięga 1936 roku, kiedy powołano Muzeum Dawnej Warszawy. Instytucja została zniszczona podczas II wojny światowej, a następnie odbudowana wraz ze stolicą. Dziś działa w jedenastu kamienicach przy Rynku Starego Miasta i prowadzi osiem oddziałów, w tym Muzeum Warszawskiej Pragi, Muzeum Woli czy Muzeum Farmacji.

Projekt „90/90. Dookoła muzeum” obejmie wszystkie oddziały. Jubileuszowa ścieżka będzie rozwijana etapami – pierwsze 30 historii udostępniono wraz ze startem akcji, kolejne pojawią się 28 sierpnia, a pełna odsłona projektu zostanie zaprezentowana 6 listopada 2026 roku.

Wydarzeniu towarzyszyć będą oprowadzania, spotkania z muzealnikami, działania edukacyjne dla rodzin i szkół oraz specjalne programy dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wszystko po to, by pokazać, że muzeum to nie tylko miejsce przechowywania zabytków, ale żywy organizm, którego historię tworzą zarówno eksponaty, jak i ludzie.