Rozmawiasz z AI jak z lekarzem. To ryzykowna gra

Coraz częściej zamiast umawiać się na wizytę, otwieramy przeglądarkę i wpisujemy objawy do okna czatu. Sztuczna inteligencja stała się dla wielu pierwszym „rozmówcą” w sprawach zdrowia — szybkim, dostępnym o każdej porze i pozbawionym ocen. Ale choć ta zmiana wydaje się wygodna, lekarze i badacze coraz wyraźniej sygnalizują: to rozwiązanie niesie ze sobą realne ryzyko.

Z najnowszych badań wynika, że miliony Amerykanów konsultują swoje dolegliwości z narzędziami AI jeszcze zanim zdecydują się na wizytę w gabinecie. Powody są zaskakująco prozaiczne. Dla większości liczy się czas — ponad 70 proc. badanych wskazuje, że chodzi o natychmiastową odpowiedź. Równie wielu szuka w ten sposób dodatkowych informacji lub zwyczajnie chce sprawdzić, co „powie” algorytm.

Nie bez znaczenia są też pieniądze. Ponad co czwarta osoba przyznaje, że chce uniknąć kosztów wizyty, a część badanych nie może sobie na nią pozwolić. Dochodzą do tego doświadczenia z systemem ochrony zdrowia: poczucie bycia zignorowanym, trudności z dostępem do specjalistów czy zwykły wstyd przed rozmową o intymnych problemach.

Co ciekawe, wielu użytkowników deklaruje, że kontakt z AI działa na nich wzmacniająco. Czują się lepiej przygotowani do rozmowy z lekarzem, szybciej rozpoznają potencjalne problemy, a czasem mają wrażenie, że uniknęli zbędnych badań. To właśnie ta pozorna skuteczność sprawia, że zaufanie do technologii rośnie.

Problem w tym, że skuteczność sztucznej inteligencji w realnych sytuacjach medycznych wciąż pozostawia wiele do życzenia. Badania prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego pokazują wyraźną rozbieżność między tym, jak systemy AI wypadają w testach, a tym, jak radzą sobie w praktyce.

W kontrolowanych warunkach modele językowe potrafią imponować wiedzą. Jednak gdy trafiają do rąk użytkowników, sytuacja się komplikuje. Osoby korzystające z AI często nie wiedzą, jakie informacje są kluczowe, by uzyskać trafną odpowiedź. Z kolei same odpowiedzi bywają mieszanką trafnych wskazówek i błędnych sugestii — na tyle przekonującą, że trudno odróżnić jedno od drugiego.

Efekt? Można przeoczyć poważny problem zdrowotny albo przeciwnie — niepotrzebnie się przestraszyć. W badaniach nie odnotowano, by korzystanie z AI dawało wyraźną przewagę nad bardziej tradycyjnym „googlowaniem” i poleganiem na własnej intuicji.

Eksperci podkreślają, że to poważny sygnał ostrzegawczy. Jeśli narzędzia te mają być wykorzystywane w medycynie, potrzebują znacznie bardziej rygorystycznych testów — podobnych do tych, którym poddaje się nowe leki.

Szczególnie niepokojące wnioski płyną z badań nad odpowiedziami AI dotyczącymi farmakologii. Analiza najczęściej zadawanych pytań o popularne leki pokazała, że choć odpowiedzi bywają obszerne i brzmią wiarygodnie, w wielu przypadkach mogą wprowadzać w błąd.

Eksperci ocenili, że aż dwie trzecie analizowanych odpowiedzi niesie potencjalne ryzyko dla pacjenta. Część mogłaby prowadzić do łagodnych skutków ubocznych, ale w niektórych przypadkach zagrożenie było poważne. Dodatkowym problemem okazał się język — zbyt skomplikowany lub niejednoznaczny, by przeciętny użytkownik mógł właściwie zinterpretować informacje.

Wnioski są jednoznaczne: choć sztuczna inteligencja może być użytecznym narzędziem pomocniczym, nie powinna zastępować profesjonalnej konsultacji medycznej. Przynajmniej nie na obecnym etapie rozwoju.

Technologia zmienia sposób, w jaki myślimy o zdrowiu i leczeniu — i trudno ten proces zatrzymać. Pytanie nie brzmi już „czy” korzystamy z AI, ale „jak” robimy to odpowiedzialnie. Bo w medycynie, bardziej niż gdziekolwiek indziej, szybka odpowiedź nie zawsze oznacza dobrą odpowiedź.