Ekrany kradną dzieciom mózgi

Dzieci, które w pierwszych dwóch latach życia spędzają dużo czasu przed ekranami smartfonów, tabletów czy telewizorów, mogą doświadczać trwałych zmian w rozwoju mózgu — wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie eBioMedicine. Skutki tych zmian mogą być odczuwalne wiele lat później i obejmować zarówno zdolności poznawcze, jak i zdrowie psychiczne.

Badanie przeprowadzili naukowcy z Singapuru, Kanady i National University of Singapore pod kierownictwem prof. Tan Ai Peng. Przez ponad dziesięć lat obserwowali oni 168 dzieci uczestniczących w projekcie GUSTO, analizując zarówno ich kontakt z ekranami w pierwszych latach życia, jak i późniejszy rozwój mózgu oraz funkcjonowanie psychiczne.

Najważniejszy okazał się okres od 1. do 2. roku życia — czas, w którym mózg rozwija się najszybciej i jest wyjątkowo podatny na bodźce zewnętrzne. Dzieci, które w tym czasie spędzały więcej niż przeciętnie czasu przed ekranami, wykazywały w badaniach MRI przyspieszone dojrzewanie sieci neuronalnych odpowiedzialnych za widzenie i kontrolę poznawczą.

Na pierwszy rzut oka może to brzmieć pozytywnie, ale w rzeczywistości oznacza coś odwrotnego. Zbyt szybka specjalizacja tych obszarów sprawia, że mózg nie ma czasu na wytworzenie gęstej i elastycznej sieci połączeń, niezbędnych do złożonego myślenia i regulacji emocji.

Konsekwencje były widoczne już kilka lat później. W wieku 8,5 roku dzieci z „wysoką ekspozycją ekranową” wolniej podejmowały decyzje w testach poznawczych, co wskazuje na obniżoną elastyczność myślenia. Z kolei w wieku 13 lat częściej zgłaszały objawy lęku.

Co istotne, podobnych efektów nie zaobserwowano u dzieci, które korzystały z ekranów w wieku 3–4 lat. To potwierdza, że pierwsze dwa lata życia są dla mózgu okresem krytycznym.

Tymczasem rzeczywistość mocno odbiega od zaleceń. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, by dzieci do drugiego roku życia w ogóle nie korzystały z ekranów. W badanej grupie roczne dzieci spędzały przed nimi średnio ponad godzinę dziennie, a dwulatki — około dwóch godzin. A były to dane z lat 2010–2014, jeszcze sprzed epoki masowego używania smartfonów i tabletów przez maluchy.

Naukowcy zwracają uwagę, że intensywna, szybko zmieniająca się stymulacja wizualna, jaką oferują ekrany, może „przestawiać” rozwijający się mózg na tryb ciągłego reagowania na bodźce, zamiast budowania głębokich, zintegrowanych procesów poznawczych. W efekcie dzieci mogą mieć w przyszłości większe trudności z koncentracją, kontrolą emocji i radzeniem sobie ze stresem.

Dobra wiadomość jest taka, że wpływ ekranów nie jest całkowicie nieodwracalny. W wcześniejszych badaniach ten sam zespół wykazał, że regularne czytanie dzieciom przez rodziców w wieku trzech lat osłabia negatywne zmiany w sieciach neuronalnych odpowiedzialnych za regulację emocji.

Jak podkreśla prof. Tan Ai Peng, wyniki badań dostarczają biologicznego wyjaśnienia dla tego, co pediatrzy i psychologowie powtarzają od lat: pierwsze dwa lata życia to fundament dla rozwoju mózgu. To, czy w tym czasie dziecko patrzy głównie w twarz opiekuna, książkę i otaczający świat, czy w migający ekran, może mieć konsekwencje na całe życie.

red./PAP