Niesamowita historia bajgla, który miał dawać szczęście

15 stycznia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Bajgla. Choć dla wielu to symbol Nowego Jorku i amerykańskich delikatesów, jego prawdziwe korzenie sięgają Europy Środkowo-Wschodniej i żydowskiego Krakowa. Jedna z najbardziej wiarygodnych teorii głosi, że bajgiel narodził się na krakowskim Kazimierzu, a pierwsze pisemne wzmianki o nim pojawiają się już w 1610 roku.

Zachowane zapisy miejskie pokazują, że bajgle były wręczane przez gminę żydowską kobietom po porodzie. Ten pozornie zwyczajny wypiek pełnił rolę talizmanu – jego okrągły kształt symbolizował ciągłość życia, a złocisty pierścień miał zapewniać nowo narodzonemu dziecku szczęście i pomyślność. Bajgle przypominały spłaszczone bułki z otworem pośrodku i były obsypywane kminkiem, makiem, czarnuszką, pieprzem, cebulą lub serem.

Otwór w środku nie miał jednak wyłącznie znaczenia symbolicznego. Był też praktycznym rozwiązaniem, które ułatwiało życie piekarzom i handlarzom. Dzięki niemu bajgle można było nawlekać na sznurki albo drewniane drążki, co pozwalało je wygodnie przenosić i eksponować na straganach. Ten „street food XVII wieku” z krakowskiego Kazimierza w 2008 roku trafił na Listę Produktów Tradycyjnych województwa małopolskiego jako element lokalnego dziedzictwa kulinarnego.

Prawdziwa światowa kariera bajgla zaczęła się jednak po drugiej stronie Atlantyku. Pod koniec XIX i na początku XX wieku do Stanów Zjednoczonych, a zwłaszcza do Nowego Jorku, napłynęły tysiące żydowskich emigrantów z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z ziem polskich. Wraz z nimi przybyły tradycje kulinarne – a bajgiel, tani, sycący i łatwy w wypieku, szybko stał się podstawowym pieczywem w żydowskich dzielnicach miasta.

Na początku XX wieku w Nowym Jorku spopularyzował się brunch, a jego niekwestionowaną gwiazdą stał się właśnie bajgiel. Klasyczna wersja z łososiem, serkiem śmietankowym, kaparami, pomidorem i czerwoną cebulą wywodziła się z kuchni aszkenazyjskiej, lecz została dopasowana do amerykańskich gustów i składników. Z czasem zestaw ten urósł do rangi kulinarnej ikony.

Bajgiel szybko wyszedł poza środowiska żydowskie i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Nowego Jorku, a później całych Stanów Zjednoczonych. Międzynarodowe święto tego wypieku, obchodzone od początku XXI wieku, tylko umocniło jego legendę. Choć dziś bajgle występują w niezliczonych wariantach – od klasycznych po nowoczesne interpretacje – wersja z łososiem i serkiem wciąż pozostaje najbardziej kultową.

red./PAP