Los Intraco na włosku

Czy jeden z najbardziej rozpoznawalnych biurowców powojennej Warszawy powinien zostać objęty ochroną konserwatorską? To pytanie coraz głośniej wybrzmiewa w debacie o przyszłości miasta. Mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków Marcin Dawidowicz prowadzi obecnie postępowanie administracyjne dotyczące ewentualnego wpisania budynku Intraco przy ul. Stawki 2 do rejestru zabytków.

Decyzja nie zapadnie jednak szybko. Jak podkreśla konserwator, konieczna jest szczegółowa analiza całej dokumentacji i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

– Na obecnym etapie postępowania zebraliśmy materiał dowodowy. W trakcie czynności przeprowadzono również oględziny obiektu. Ustalono, że w ciągu lat budynek był w znacznym stopniu przebudowywany – poinformował Dawidowicz.

Procedura została uruchomiona na wniosek organizacji społecznej Obrońcy Zabytków Warszawy. Jej przedstawiciele od dłuższego czasu alarmują, że modernistyczna architektura drugiej połowy XX wieku znika z warszawskiego krajobrazu szybciej, niż zdąży się ją poddać rzetelnej ocenie konserwatorskiej.

Sprawa Intraco nabrała szczególnej dynamiki w ubiegłym roku, kiedy właściciel budynku – Polski Holding Nieruchomości – ogłosił plany jego rozbiórki. W miejscu obecnego wieżowca miałby powstać nowy, nowoczesny gmach, inspirowany historyczną bryłą budynku.

Według zarządu PHN obecny obiekt jest już przestarzały technologicznie, a jego gruntowna modernizacja byłaby nieopłacalna.

Prezes spółki Wiesław Malicki przekonywał wówczas, że nowy budynek spełniałby współczesne standardy bezpieczeństwa i ekologii.

– Powstanie obiekt odpowiadający wszystkim normom energooszczędności i ochrony środowiska, przyjazny zarówno dla użytkowników, jak i otoczenia – zapowiadał.

Zgodnie z wcześniejszym harmonogramem inwestor planował złożyć wniosek o pozwolenie na budowę na przełomie pierwszego i drugiego kwartału 2026 roku. Sama rozbiórka obecnego budynku mogłaby potrwać od roku do nawet szesnastu miesięcy. Zakończenie całej inwestycji i oddanie nowego wieżowca do użytku zakładano na 2030 rok.

Dla wielu warszawiaków Intraco to jednak coś więcej niż kolejny biurowiec w centrum miasta. Gdy powstał w 1975 roku na rogu ulic Stawki i Andersa – wówczas noszącej nazwę Marcelego Nowotki – był symbolem nowoczesności.

Wieżowiec wybudowała szwedzka firma na potrzeby Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego „Intraco”. Budynek miał służyć zagranicznym przedstawicielstwom techniczno-handlowym i stanowić wizytówkę gospodarczych kontaktów PRL z Zachodem.

Jak na realia lat 70. obiekt imponował rozwiązaniami technologicznymi. W podziemiach znalazł się parking na 200 samochodów, a w budynku zamontowano szybkie windy. Choć wieżowiec nie posiadał klasycznej klimatyzacji, zastosowano w nim system specjalnych czerpni, które wtłaczały chłodne powietrze na wyższe kondygnacje.

Przez kilka lat Intraco dominował nad warszawskim skyline’em. W latach 1975–1978 był najwyższym biurowcem w stolicy. Dopiero powstanie Intraco II przy ul. Chałubińskiego 8 odebrało mu ten tytuł.

W chwili otwarcia w budynku działało około 60 przedsiębiorstw zagranicznych – liczba, która w realiach gospodarki PRL robiła ogromne wrażenie.

Dziś, pół wieku później, Intraco stoi na symbolicznym rozdrożu. Dla jednych to wysłużony budynek biurowy, który powinien ustąpić miejsca nowoczesnej architekturze. Dla innych – ważny element powojennej historii miasta i świadectwo ambicji modernizacyjnych epoki.

Ostateczna decyzja konserwatora może więc przesądzić nie tylko o losie jednego budynku, lecz także o tym, jak Warszawa traktuje własną, stosunkowo młodą, ale coraz bardziej docenianą architektoniczną przeszłość.