Warszawiacy chorują inaczej niż 10 lat temu

Warszawa to dziś ponad 1,8 miliona osobnych historii. Jedna zaczyna się w gabinecie lekarza rodzinnego, inna na szpitalnym oddziale, jeszcze inna – w ciszy, kiedy ktoś pierwszy raz mówi: „chyba potrzebuję pomocy”.

Raport „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków – stan zdrowia mieszkańców stolicy w latach 2013–2023” powstał we współpracy stołecznego ratusza i Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. To dokument, który nie operuje anegdotą ani „obiegową opinią”, ale twardymi danymi z Narodowego Funduszu Zdrowia – obejmującymi świadczenia finansowane ze środków publicznych w latach 2013–2023.

To ważne zastrzeżenie: raport nie uwzględnia prywatnych wizyt ani abonamentów medycznych. Analizuje to, co dzieje się w publicznym systemie ochrony zdrowia – w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej i leczeniu szpitalnym.

Publikacja powstała przy wsparciu międzynarodowej sieci Partnership for Healthy Cities, realizowanej przez Bloomberg Philanthropies we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia oraz Vital Strategies. Warszawa jest jednym z 70 miast na świecie, które zobowiązały się do systemowego ograniczania chorób niezakaźnych – nowotworów, cukrzycy, chorób serca i przewlekłych chorób płuc.

Zespół ekspertów WUM pod kierunkiem prof. dr hab. Mariusza Panczyka przeanalizował dane dotyczące najczęściej diagnozowanych schorzeń wśród mieszkanek i mieszkańców stolicy. Uwzględniono m.in.:

• nowotwory (rak płuca, jelita grubego, piersi, gruczołu krokowego, szyjki macicy),

• choroby układu krążenia,

• cukrzycę i otyłość,

• choroby układu oddechowego,

• opiekę przed- i poporodową,

• zaburzenia psychiczne.

W analizie znalazły się informacje o wieku i płci pacjentów, rozpoznaniach medycznych oraz miejscu zamieszkania. Dzięki temu powstał epidemiologiczny portret miasta – dynamiczny, zmieniający się, reagujący na pandemię, starzenie się społeczeństwa i styl życia dużej metropolii.

Jak podkreślają autorzy, choć raport obejmuje okres już zamknięty, to kluczowe są trendy. To one pozwalają przewidywać, z jakimi wyzwaniami Warszawa będzie mierzyć się w najbliższych latach.

Dekada przyniosła kilka wyraźnie pozytywnych zmian. Najbardziej wymierne to spadek zachorowań na raka płuca i raka szyjki macicy. To efekt zarówno działań profilaktycznych, jak i większej świadomości zdrowotnej.

Widać też poprawę wykrywalności chorób cywilizacyjnych – więcej diagnoz nie zawsze oznacza więcej chorób, ale często lepszy dostęp do badań i wcześniejsze rozpoznanie problemu. To dobra wiadomość: system zaczyna działać bardziej prewencyjnie, a nie tylko interwencyjnie.

Są jednak i dane, które nie pozostawiają złudzeń. Otyłość – zwłaszcza po pandemii COVID-19 – osiągnęła w 2023 roku rekordowy poziom. Z raportu wynika, że problem narastał szczególnie dynamicznie po 2020 roku.

W ślad za nim rośnie liczba rozpoznań cukrzycy typu 2, która systematycznie zwiększa swoją obecność w statystykach przez całą dekadę. Choroby układu krążenia pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Warszawie – szczególnie wśród mężczyzn po 65. roku życia.

Jednym z najsilniejszych trendów wzrostowych są zaburzenia psychiczne. Najszybciej przybywa rozpoznań zaburzeń nastroju i lękowych – zwłaszcza wśród młodzieży i młodych dorosłych. Pandemia nie stworzyła tego problemu, ale wyraźnie go przyspieszyła i pogłębiła.

Raport pokazuje zmianę demograficzną: rośnie udział kobiet 40+ w opiece poporodowej. To odzwierciedlenie trendu późniejszego macierzyństwa – coraz częściej decyzja o dziecku zapada po ustabilizowaniu sytuacji zawodowej i finansowej.

Za tym trendem musi iść odpowiednio dopasowane wsparcie medyczne i psychologiczne.

Dane podobno nie zostały przygotowane wyłącznie „do szuflady”. Mają być narzędziem do planowania polityki zdrowotnej. Miasto chwali się, że w 2024 roku przeznacza niemal 36 mln zł na miejskie programy zdrowotne – od szczepień i profilaktyki onkologicznej, po wsparcie zdrowia psychicznego i promocję aktywności fizycznej.

Wśród działań onkologicznych są m.in. program „Sprawdzam!” (nauka samobadania piersi i jąder) oraz „Zdrowy Uczeń” – wczesna edukacja prozdrowotna w szkołach.

W obszarze chorób sercowo-naczyniowych funkcjonują programy edukacyjne dla młodzieży oraz inicjatywa „Aktywny Senior”, wspierająca sprawność osób 60+. Ten sam program wpisuje się w walkę z otyłością, podobnie jak projekt „Klasa w formie, forma z klasą” skierowany do dzieci.

Miasto prowadzi również działania w zakresie szczepień (m.in. przeciw pneumokokom u pacjentów onkologicznych czy meningokokom u młodzieży), wspiera bezpłatne szkoły rodzenia i realizuje program wczesnej diagnostyki depresji poporodowej z wykorzystaniem Edynburskiej Skali Depresji Poporodowej.

W odpowiedzi na rosnące potrzeby w obszarze psychiki powstał Warszawski Program Ochrony Zdrowia Psychicznego oraz szereg inicjatyw dla dzieci i młodzieży, w tym Treningi Umiejętności Społecznych i coroczny Warszawski Tydzień Zdrowia Psychicznego.

Równolegle – jak podkreślają przedstawiciele miasta – trwa intensywny proces modernizacji infrastruktury medycznej, finansowany z budżetu miasta oraz środków Krajowego Programu Odbudowy.

Raport obejmuje dekadę, w której wydarzyło się bardzo wiele: pandemia, zmiany stylu życia, przyspieszone starzenie się społeczeństwa, rosnąca presja psychiczna. Warszawa nie jest wyjątkiem – podobne trendy obserwuje się w całej Europie – ale skala i tempo zmian w dużej metropolii są szczególnie wyraźne.

Najważniejszy wniosek? Zdrowie miasta wymaga świadomej polityki, inwestycji i konsekwencji. Dane pokazują kierunek. Decyzje – zarówno systemowe, jak i indywidualne – zdecydują, jak będzie wyglądała kolejna dekada.