Tysiące szczątków pod budową – parafia rusza do sądu

Parafia św. Barbary w Warszawie wchodzi na ścieżkę prawną. Jak poinformowała jej rzeczniczka Monika Sarnecka, przygotowywane jest zawiadomienie dotyczące podejrzenia działań na szkodę interesu parafii. To kolejny etap narastającego konfliktu wokół inwestycji realizowanej na terenie dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego.

Decyzja ta zapada w momencie, gdy sprawą zajmują się już zarówno służby konserwatorskie, jak i policja. Kilka dni wcześniej stołeczny konserwator zabytków zgłosił podejrzenie zniszczenia historycznej nekropolii. W tle pozostaje inwestycja – budowa domu parafialnego i nowej plebanii – która utknęła w martwym punkcie.

Bezpośrednią przyczyną zaostrzenia stanowiska parafii była decyzja o wstrzymaniu przyłączenia budynku do sieci wodno-kanalizacyjnej. Stołeczny konserwator uzasadnił ją odkryciem tysięcy ludzkich szczątków na terenie inwestycji. Według przeprowadzonych badań archeologicznych odnaleziono szczątki należące do co najmniej 4,2 tysiąca osób.

Parafia nie zgadza się z tą decyzją. Jak podkreśla rzeczniczka, po analizach prawnych uznano działania podejmowane wobec inwestora za bezprawne. W ocenie władz parafii doszło do sytuacji, w której wydane wcześniej – i prawomocne – pozwolenie na budowę zostało de facto sparaliżowane przez późniejsze decyzje administracyjne.

– Parafia będzie dochodzić swoich praw oraz przeciwdziałać rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji – zapowiada Sarnecka.

Spór ma więc nie tylko wymiar prawny, ale również wizerunkowy. Obie strony przedstawiają diametralnie różne interpretacje tych samych faktów.

Kluczowym elementem konfliktu są wyniki badań archeologicznych. Te wykazały, że mimo formalnej likwidacji cmentarza w XIX wieku, jego relikty wciąż znajdują się pod powierzchnią ziemi. Odkryto m.in. zbiorowe pochówki, fragmenty trumien oraz ossuaria – miejsca gromadzenia ludzkich kości.

Konserwator zabytków stoi na stanowisku, że teren nadal funkcjonuje jako historyczna nekropolia. W jego ocenie prowadzone prace doprowadziły do nieodwracalnych zniszczeń – zarówno samych pochówków, jak i ich kontekstu archeologicznego.

Parafia przedstawia jednak inną narrację. Podkreśla, że wszystkie działania odbywały się pod nadzorem archeologicznym, a wydobyte szczątki zostały godnie przebadane i ponownie pochowane. Uroczystości pogrzebowe odbyły się latem 2024 roku w podwarszawskich Jawczycach.

Jednocześnie rzeczniczka odpiera pojawiające się w przestrzeni publicznej sugestie, jakoby na terenie odkryto groby powstańców. Wskazuje, że jedynie pojedyncze znaleziska – jak ślad postrzału na jednym szkielecie czy kule muszkietowe – mogą, ale nie muszą, mieć związek z działaniami wojennymi.

Parafia przypomina, że teren dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego od ponad 150 lat nie pełni funkcji grzebalnej i był wielokrotnie przekształcany. Dziś znajdują się tam ulice, budynki użyteczności publicznej i infrastruktura miejska.

To argument często przywoływany w tej sprawie: Warszawa w wielu miejscach rozwinęła się na terenach dawnych nekropolii. W podobny sposób zagospodarowano m.in. okolice Politechniki Warszawskiej czy rejon placu Powstańców Warszawy.

Konserwator odpowiada jednak, że skala odkryć w przypadku parafii św. Barbary jest wyjątkowa. Jego zdaniem trudno mówić o „dawnym” cmentarzu, skoro pod ziemią wciąż znajdują się tysiące pochówków.

Na razie pewne jest jedno: inwestycja stoi w miejscu, a spór przenosi się na poziom prawny. Ostateczne rozstrzygnięcia mogą mieć znaczenie nie tylko dla tej konkretnej budowy, ale także dla przyszłości podobnych inwestycji na historycznych terenach Warszawy.