81 lat temu rozpoczęły się deportacje warszawiaków do Auschwitz

Po wybuchu Powstania Warszawskiego Niemcy rozpoczęli masowe deportacje mieszkańców stolicy do obozów koncentracyjnych. W sumie do KL Auschwitz trafiło około 13 tysięcy warszawiaków – wśród nich dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, ranni i chorzy.

Największe transporty dotarły do obozu 12 i 13 sierpnia 1944 roku – w dwóch pociągach przewieziono wówczas około 6 tysięcy osób, w tym tysiąc dzieci. Kolejne transporty przybyły 4 września (ponad 3 tysiące osób) oraz 13 i 17 września (łącznie około 4 tysiące deportowanych).

Deportacje po upadku powstania

Po stłumieniu powstania Niemcy wypędzili z Warszawy około 550 tysięcy mieszkańców oraz 100 tysięcy osób z okolicznych miejscowości. Kierowano ich do obozu przejściowego w Pruszkowie, skąd 55 tysięcy trafiło do obozów koncentracyjnych – 13 tysięcy do Auschwitz.

Do Auschwitz II-Birkenau trafiali przedstawiciele różnych środowisk – urzędnicy, naukowcy, artyści, lekarze, handlowcy i robotnicy. Najmłodsi więźniowie mieli zaledwie kilka tygodni, najstarsi – ponad 90 lat. Zdecydowaną większość stanowili Polacy, choć wśród deportowanych byli też m.in. Żydzi ukrywający się na „aryjskich papierach”.

Droga w nieludzkich warunkach

Transporty odbywały się w dramatycznych warunkach – w przepełnionych wagonach, bez możliwości siedzenia czy skorzystania z ubikacji. Jak wspominała wówczas 12-letnia Eulalia Matusiak, już po dotarciu do obozu nocą przerażało ją „brzęczenie naelektryzowanych drutów”, które „zniewalało i przyciągało”.

W barakach panował tłok i ciemność. – Dały mi kawałek chleba, a rano obudziłam się sama – ich już nie było – opowiadała po latach.

Dalsze losy deportowanych

Większość warszawiaków z transportów trafiła po kilku tygodniach do innych obozów w głąb III Rzeszy, gdzie zmuszano ich do pracy w przemyśle zbrojeniowym.

W styczniu 1945 roku Niemcy rozpoczęli ewakuację Auschwitz. Ponad 600 kobiet z dziećmi – także tymi urodzonymi w obozie – wywieziono do obozów w Berlinie. Wielu więźniów zginęło podczas „marszów śmierci”, inni doczekali wyzwolenia w obozach w Rzeszy.

W chwili wkroczenia Armii Czerwonej w Auschwitz przebywało co najmniej 298 warszawiaków.

Jedną z więźniarek była Leokadia Rowińska, która trafiła do Birkenau w ciąży. Podczas ewakuacji, po przejściu 30 kilometrów, uciekła wraz z dwiema Żydówkami do wsi Poręba, gdzie 21 stycznia urodziła syna. Dziecko zmarło dziewięć dni później.

Auschwitz – symbol Zagłady

Obóz Auschwitz powstał w 1940 roku jako miejsce więzienia Polaków. Dwa lata później utworzono Auschwitz II-Birkenau – główną scenę zagłady Żydów. W kompleksie działała sieć podobozów. Niemcy zamordowali w Auschwitz co najmniej 1,1 miliona ludzi – głównie Żydów, a także Polaków, Romów, jeńców sowieckich i przedstawicieli innych narodowości.

red./dzieje.pl