Warszawa wstaje z ruin – jedna elewacja po drugiej

Renowacja historycznych elewacji to jedno z najbardziej wymagających i kosztownych zadań w procesie utrzymania zabytkowych budynków. Właściciele takich nieruchomości – najczęściej wspólnoty mieszkaniowe – rzadko są w stanie sfinansować je samodzielnie. Dlatego od lat kluczową rolę odgrywają dotacje m.st. Warszawy, które pozwalają realizować prace remontowe i konserwatorskie w kolejnych etapach. Dobrym przykładem tego modelu są prowadzone od kilku lat remonty kamienic przy ul. Koszykowej 30 i Chmielnej 20.

Miasto stołeczne Warszawa systematycznie wspiera właścicieli zabytków. W samym ubiegłym roku przyznano 99 dotacji na łączną kwotę przekraczającą 21 mln zł. Finansowanie obejmuje zadania możliwe do wykonania w ciągu jednego roku budżetowego. W ostatnich latach maksymalna wysokość jednej dotacji wynosiła 500 tys. zł i mogła pokryć do 60–70 proc. kosztów danego etapu prac.

W praktyce taka konstrukcja finansowania sprawia, że przy bardziej skomplikowanych elewacjach nie da się wykonać całej rekonstrukcji jednorazowo. Odtwarzanie historycznego detalu, tynków i elementów kamieniarskich musi być więc dzielone na kolejne etapy. Tak właśnie dzieje się w przypadku kamienic przy Koszykowej 30 i Chmielnej 20, gdzie część elewacji jest już odnowiona, a inne fragmenty wciąż czekają na zakończenie prac.

Kamienica przy ul. Koszykowej 30, wzniesiona w latach 1897–1898 według projektu Stefana Szyllera, należała do najbardziej efektownych budynków tej części Warszawy. Przed II wojną światową została nadbudowana o jedną kondygnację i zwieńczona murowanymi szczytami. Zniszczenia wojenne pozbawiły ją najwyższego piętra, a w latach 60. XX wieku skuto niemal całą dekorację architektoniczną, pozostawiając jedynie kamienne balkony.

Ich renowacja i częściowa rekonstrukcja została przeprowadzona w 2014 roku. Kolejny ważny krok wykonano w 2022 roku, kiedy wspólnota mieszkaniowa zleciła opracowanie kompleksowego projektu rekonstrukcji elewacji od strony ul. Koszykowej. Dokumentacja powstała na podstawie archiwalnych fotografii, kwerend oraz badań prowadzonych bezpośrednio na budynku. Ze względu na skalę i koszt inwestycji zdecydowano się na jej realizację etapami.

Pierwszy etap ruszył w 2023 roku. Obejmował m.in. wzmocnienie nadproży okiennych, przemurowanie najbardziej zniszczonych fragmentów murów, zabezpieczenie stalowych elementów konstrukcyjnych oraz przygotowanie podłoża pod przyszłe tynki i dekoracje. Częściowo odtworzono też gzymsy i proste detale architektoniczne, pozostawiając miejsca pod klinkier i bogatszą sztukaterię. Za ten etap miasto przyznało dotację w wysokości blisko 290 tys. zł.

Drugi etap, realizowany w 2025 roku, objął rekonstrukcję sztukaterii na pierwszym i drugim piętrze – w tym girland, wieńców, kroksztynów i półkolumn – oraz uzupełnienie klinkierowych okładzin. Najwyższa kondygnacja została na razie zabezpieczona, ponieważ w przyszłości planowane jest odtworzenie historycznego zwieńczenia z łukami i trójkątnymi szczytami. Miejska dotacja w tym etapie wyniosła 384 tys. zł, co pokryło blisko 60 proc. kosztów prac.

Zabytkowa kamienica przy Chmielnej 20, położona przy Placu Pięciu Rogów, to jeden z charakterystycznych przykładów śródmiejskiej zabudowy czynszowej z końca XIX wieku. Powstała dla Izydora Grossglicka, a od 1930 roku należała do spółki Fabryki Olejów i Tłuszczów Roślinnych J.D. Potoka. Przed wojną mieściły się tu m.in. magazyny, sklepy, szkoła tańca oraz cenione zakłady usługowe.

Budynek przetrwał II wojnę światową bez większych zniszczeń, choć w czasie Powstania Warszawskiego w jego sąsiedztwie funkcjonowały powstańcze barykady. Po 1945 roku kamienica została znacjonalizowana, a w latach 60. XX wieku – podobnie jak wiele innych – pozbawiona znacznej części swojego historycznego wystroju elewacji.

W ostatnich latach jej stan techniczny wymagał pilnej interwencji. Dzięki miejskim dotacjom w pierwszej kolejności wyremontowano elewację podwórzową. W 2022 roku od strony ul. Chmielnej odtworzono trzy balkony, przy wsparciu miasta w wysokości 102 tys. zł. W kolejnym etapie, w roku ubiegłym, rozpoczęto rekonstrukcję detali architektonicznych na elewacji z nowymi balkonami, w tym fragmentów zabytkowego gzymsu.

red./UM Warszawa