Muminki mają 80 lat – a my wciąż uczymy się od nich, jak kochać i nie bać się życia

W 1945 roku ukazała się pierwsza książka o Muminkach – „Małe trolle i duża powódź”. Tak zaczęła się niezwykła saga o białych, sympatycznych trollach stworzonych przez fińską artystkę Tove Jansson. Od tamtej premiery mija już 80 lat. Choć Muminki kojarzą się głównie z literaturą dziecięcą, wielu badaczy – w tym noblistka Olga Tokarczuk – dostrzega w nich uniwersalne opowieści o ludzkiej naturze i archetypach psychicznych.

Cykl składa się z dziewięciu tomów: „Małe trolle i duża powódź”, „Kometa nad Doliną Muminków”, „W Dolinie Muminków”, „Pamiętniki Tatusia Muminka”, „Lato Muminków”, „Zima Muminków”, „Opowiadania z Doliny Muminków”, „Tatuś Muminka i morze” oraz „Dolina Muminków w listopadzie”. Ostatnia część ukazała się w 1970 roku, a cała seria została przetłumaczona na ponad 30 języków.

Na podstawie książek powstały liczne adaptacje – seriale, filmy, słuchowiska, spektakle teatralne oraz komiksy, do których ilustracje również tworzyła Jansson.

Baśniowy świat z ludzką głębią

Akcja opowieści toczy się w Dolinie Muminków – krainie przypominającej Finlandię, zamieszkanej przez fantastyczne stworzenia o bardzo ludzkich emocjach: lękach, pragnieniach, radościach i smutkach. Dialogi bohaterów, pełne refleksji i humoru, często skłaniają dorosłych do psychologicznych i filozoficznych przemyśleń.

Wśród najważniejszych postaci są Muminek, jego rodzice – Mamusia i Tatuś Muminka – a także Włóczykij, Mała Mi, Ryjek i Panna Migotka. W Dolinie mieszkają też m.in. pedantyczne Filifionki, kolekcjonerscy Paszczaki oraz tajemnicza Buka – ciemna, mroczna istota symbolizująca lęk i samotność.

Relacje między bohaterami pokazują różnorodność charakterów: Muminek to symbol dobra, wrażliwości i dojrzewania; Mamusia uosabia opiekuńczość i spokój; Tatuś – ciekawość świata i rodzinną stabilność; Włóczykij to wolny duch i archetyp wędrowca; Mała Mi reprezentuje bunt i niezależność, a Ryjek – ostrożność i lękliwość.

Filozofia i psychologia Muminków

Opowieści Tove Jansson od lat inspirują badaczy i psychologów. Olga Tokarczuk w eseju „Psychologia według Muminków” podkreślała, że siła tych książek tkwi w klarownie zarysowanych postaciach – symbolicznych typach psychologicznych, które odzwierciedlają wewnętrzny świat człowieka. Jej zdaniem saga o Muminkach może być odczytywana jako mapa rozwoju psychicznego i podróży przez życie.

Losy bohaterów dają się interpretować m.in. w świetle psychologii Carla Gustava Junga czy teorii rozwoju Erika Eriksona. Każda część pokazuje momenty kryzysów, przemian i dojrzewania. Dzięki temu czytelnicy – zarówno dzieci, jak i dorośli – mogą odnaleźć w Dolinie Muminków odbicie własnych emocji i doświadczeń.

Tove Jansson – mama Muminków

Tove Jansson, zwana „mamą Muminków”, urodziła się w 1914 roku w Helsinkach w artystycznej rodzinie. Jej ojciec był rzeźbiarzem, a matka ilustratorką i graficzką. Jak pisała Boel Westin w biografii „Tove Jansson. Mama Muminków”, artystka „zanim nauczyła się chodzić, zaczęła rysować”. Pierwsze szkice stworzeń przypominających Muminki – wówczas zwanych Snorkami – pojawiły się w satyrycznym magazynie Garm.

Jansson była artystką niezależną, odważnie przekraczającą społeczne konwenanse. Jej siostrzenica Sophia wspominała w rozmowie z „Guardianem”, że Tove „kwestionowała ówczesne oczekiwania wobec kobiet i zachęcała do podejmowania trudnych, ale prawdziwych decyzji”.

Choć to Muminki przyniosły jej światową sławę, Jansson sama najbardziej ceniła się jako malarka. Często powtarzała, że w tej kolejności należy wymieniać jej profesje: najpierw malarka, dopiero potem pisarka. Zmarła w 2001 roku, pozostawiając po sobie dzieło, które wciąż inspiruje kolejne pokolenia czytelników.

red./PAP