Jak liczymy czas – i dlaczego nie wszyscy tak samo?

Kalendarz to jeden z podstawowych wynalazków ludzkości – pozwala organizować życie społeczne, religijne i gospodarcze. Choć we współczesnym świecie większość krajów korzysta z jednego systemu, czyli kalendarza gregoriańskiego, to istnieją inne kalendarze wciąż stosowane w różnych kulturach i religiach. Najbardziej znana para to kalendarz juliański i gregoriański. Czym się różnią i skąd wzięła się ich zmiana?

Kalendarz juliański został wprowadzony w 45 r. p.n.e. przez Juliusza Cezara. Był bardzo nowoczesny jak na swoje czasy. Założono, że:

• rok ma 365 dni,

• a co 4 lata ma rok przestępny liczący 366 dni.

Średnia długość roku juliańskiego wynosi więc 365,25 dnia. Brzmi dobrze – ale tylko z pozoru. W rzeczywistości rok zwrotnikowy (czyli czas pełnego obiegu Ziemi wokół Słońca) wynosi 365,2422 dnia. Ta niewielka różnica — około 11 minut rocznie — powodowała powolne przesuwanie się dat względem pór roku.

Na przestrzeni wieków ten błąd urósł do około 10 dni.

Aby naprawić narastające przesunięcie, papież Grzegorz XIII wprowadził w 1582 r. kalendarz gregoriański — system, którego używamy do dziś.

Zmiany polegały na:

1. Usprawnieniu zasad lat przestępnych

W kalendarzu gregoriańskim rok przestępny wypada:

• co 4 lata,

• ale nie w latach kończących się na „00”,

• chyba że dana setka dzieli się przez 400 (np. 1600, 2000 były przestępne).

Dzięki temu średnia długość roku to 365,2425 dnia, a więc prawie idealnie tyle, ile wynosi rok astronomiczny.

2. Cofnięciu daty

Aby zlikwidować nagromadzony błąd, po 4 października 1582 r. od razu nastąpił… 15 października. „Zniknęło” 10 dni.

W Polsce, Europie i większości świata używamy kalendarza gregoriańskiego. Jest on stosowany jako oficjalny kalendarz cywilny, czyli używany we wszystkich urzędach, szkołach, w obiegu gospodarczym i międzynarodowym.

Tak – choć nie jako kalendarz świecki.

Kalendarz juliański stosują do dziś głównie niektóre Kościoły:

• Cerkiew prawosławna (np. Rosyjska, Serbska, Gruzińska),

• niektóre Kościoły wschodnie (np. koptyjski, etiopski — w zmodyfikowanych wersjach).

Powoduje to m.in. przesunięcie świąt:

• Boże Narodzenie w kalendarzu juliańskim wypada 13 dni później (czyli 7 stycznia według kalendarza gregoriańskiego).

  Reklama

Tak – i to wiele! Choć oficjalnie prawie wszędzie funkcjonuje kalendarz gregoriański, liczne kultury i religie stosują równolegle własne kalendarze do celów świątecznych, tradycyjnych, rolniczych lub religijnych.

Najważniejsze inne kalendarze:

1. Kalendarz islamski (muzułmański)

• oparty na fazach Księżyca (rok ok. 354 dni),

• święta „wędrują” przez wszystkie pory roku,

• używany do określania Ramadanu i innych świąt.

2. Kalendarz żydowski (hebrajski)

• lunisolar (łączący fazy Księżyca z rokiem słonecznym),

• skomplikowana struktura miesięcy i lat przestępnych,

• określa m.in. Pesach, Rosz ha-Szana i Jom Kipur.

3. Kalendarz chiński

• również lunisolar,

  Reklama

• używany m.in. do określania chińskiego Nowego Roku i świąt tradycyjnych.

4. Kalendarz hinduski

• wiele odmian regionalnych,

• stosowany przy obliczaniu świąt hinduistycznych.

5. Kalendarz etiopski

• ma 13 miesięcy (12 po 30 dni + 5–6 dni dodatkowych),

• opóźniony o 7–8 lat względem naszego.

6. Kalendarz perski (irański)

• bardzo dokładny kalendarz słoneczny,

• używany oficjalnie w Iranie i Afganistanie.

• Kalendarz juliański ma prostą zasadę roku przestępnego, ale jest niedokładny i powoduje przesunięcie pór roku.

• Kalendarz gregoriański to jego ulepszona wersja, dokładnie dopasowana do roku słonecznego — i to właśnie jego używa dziś większość świata, w tym Polska.

  Reklama

• Choć na poziomie państwowym dominuje kalendarz gregoriański, wiele kultur i religii nadal stosuje własne tradycyjne kalendarze – księżycowe, słoneczne lub lunisolarne.