Cudem ocalały modernizm Warszawy znów zachwyca

Zakończył się kompleksowy remont elewacji dwóch zabytkowych kamienic na Ochocie. Budynki przy ul. Rudawskiej 4 i Solariego 5 przeszły gruntowną modernizację dzięki wsparciu finansowemu m.st. Warszawa.

Obie kamienice powstały w 1937 roku według projektu architekta Stanisława Fiszera jako domy oficerskie Funduszu Kwaterunku Wojskowego. Choć bez większych zniszczeń przetrwały II wojnę światową, w ostatnich latach ich stan techniczny i estetyczny wyraźnie się pogorszył. Wspólnoty mieszkaniowe, korzystając z miejskiej dotacji w wysokości 722 tys. zł, zdecydowały się na remont elewacji. Prace konserwatorskie, realizowane w dwóch etapach, właśnie dobiegły końca.

Bliźniacze galeriowce przy Rudawskiej i Solariego wzniesiono w duchu tzw. romantycznego funkcjonalizmu. Były one przykładem nowoczesnego myślenia o architekturze mieszkaniowej końca lat 30. XX wieku i stanowiły wzór dla podobnych realizacji z tego okresu. Ich elewacje cechowała spójna, modernistyczna forma – płaszczyzny wykończone prostokątnymi płytami betonowymi, pokrytymi barwionym tynkiem z dodatkiem kruszywa.

Szczególną uwagę zwracały detale architektoniczne: opaski drzwiowe do klatek schodowych wykonane z zielonego lastryko, zdobione delikatnymi mosiężnymi paskami, półokrągłe wejścia obłożone rustykalnie opracowanym kamieniem oraz ściany z luksferów, które doświetlały wnętrza klatek schodowych.

Kamienice przetrwały okres okupacji niemal bez szwanku, co potwierdzają powojenne zdjęcia lotnicze. Do dziś zachowały się w nich oryginalne elementy wystroju elewacji. Z biegiem lat uległy one jednak degradacji – płyty były spękane, pojawiły się ubytki, a luksfery straciły swój pierwotny wygląd.

Decyzja o remoncie oznaczała duże wyzwanie konserwatorskie. Priorytetem było zachowanie jak największej części oryginalnej substancji zabytkowej. Wspólnoty mieszkaniowe, wykonawcy oraz przedstawiciele Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków wspólnie analizowali elewacje, wskazując fragmenty możliwe do uratowania. Osłabione płyty podklejano i wzmacniano, rysy starannie wypełniano, a dobór tynków poprzedziły liczne próby, by nowe uzupełnienia jak najwierniej oddawały pierwotny charakter elewacji.

Uszkodzone luksfery wymieniono na nowe, odtworzone w formie zbliżonej do oryginalnej. Renowacji poddano również żelbetowe kratownice, zielone lastryko oraz kamienne okładziny.

Remont wszystkich elewacji obu budynków został zrealizowany przy współfinansowaniu miasta w latach 2024–2025. W pierwszym etapie, przeprowadzonym w 2024 roku, odnowiono elewacje od strony podwórek oraz po jednej elewacji szczytowej każdego budynku. W kolejnym roku wykonano prace przy elewacjach frontowych oraz pozostałych ścianach szczytowych. Łączna kwota miejskiego wsparcia wyniosła 722 tys. zł.

Fundusz Kwaterunku Wojskowego powstał w odpowiedzi na trudną sytuację mieszkaniową żołnierzy w dwudziestoleciu międzywojennym. Został utworzony w 1927 roku przy Ministerstwie Spraw Wojskowych na mocy rozporządzenia Józef Piłsudski do ustawy „O zakwaterowaniu wojska w czasie pokoju”. Mieszkania z FKW przysługiwały wyłącznie oficerom oraz żonatym podoficerom zawodowym pozostającym w służbie stałej.

W Warszawie z funduszu powstało wiele charakterystycznych zespołów mieszkaniowych, m.in. Domy Oficerskie przy ul. Nowowiejskiej, al. Niepodległości i ul. Koszykowej, a także budynki przy ul. Ratuszowej czy domy podoficerskie przy ul. Wawelskiej i Filtrowej. Kamienice na Ochocie są dziś jednym z najlepiej zachowanych przykładów tej idei – a dzięki zakończonemu remontowi także wzorem dla kolejnych inwestycji konserwatorskich.

red./UM Warszawa