Wstrząsające odkrycie w Palmirach. Ziemia oddała ślady niemieckiej zbrodni [ZDJĘCIA]

Choć od tragicznych wydarzeń w Palmirach minęło ponad 80 lat, ziemia nadal odsłania ślady jednej z najciemniejszych kart niemieckiej okupacji. Podczas najnowszych badań archeologicznych prowadzonych w Lasach Palmirskich odkryto kolejne ludzkie szczątki oraz przedmioty, które mogą pomóc w odtworzeniu losów ofiar masowych egzekucji przeprowadzanych tutaj przez Niemców w latach 1939–1941.

Miejsce, które dla wielu jest symbolem męczeństwa polskiej inteligencji i elit społecznych, wciąż nie powiedziało ostatniego słowa. Badacze podkreślają, że ich celem pozostaje odnalezienie wszystkich ofiar i zapewnienie im godnego upamiętnienia.

Najnowszy etap prac rozpoczął się w maju. Archeolodzy wrócili do miejsca wskazanego przez archiwalne dokumenty, z których wynikało, że już kilka lat po zakończeniu powojennych ekshumacji odnaleziono tam szczątki kolejnych 14 mężczyzn.

Badania skoncentrowano na mogile związanej z egzekucją przeprowadzoną 26 lutego 1940 roku. Dzięki połączeniu analizy historycznych zdjęć lotniczych wykonanych w latach 1944–1947 oraz nowoczesnych modeli cyfrowych terenu udało się precyzyjnie wyznaczyć obszar pierwotnego grobu.

Po usunięciu i dokładnym przebadaniu warstw ziemi z dawnej jamy poekshumacyjnej archeolodzy natrafili na wyraźny zarys pierwotnej mogiły. Miała ona około 7,5 metra długości, blisko dwa metry szerokości i około pół metra głębokości. To właśnie tam odkryto kolejne ludzkie szczątki – zarówno pojedyncze kości, jak i fragmenty szkieletów zachowane częściowo w układzie anatomicznym.

Dodatkowo, w bezpośrednim sąsiedztwie zbiorowej mogiły odnaleziono pojedynczy grób, w którym również znajdowały się szczątki ludzkie.

Wśród odkryć znalazły się nie tylko szczątki ofiar. Archeolodzy zabezpieczyli również przedmioty osobiste należące do zamordowanych. Choć szczegóły znalezisk nie zostały jeszcze ujawnione, takie artefakty często pozwalają przywrócić ofiarom tożsamość lub dostarczają cennych informacji o okolicznościach ich śmierci.

Na miejscu odnaleziono także łuski oraz pociski. To materialne dowody zbrodni, które po dekadach nadal przypominają o brutalnych egzekucjach przeprowadzanych w ukryciu pośród kampinoskich lasów.

Prace prowadzone były przy wsparciu żołnierzy Żandarmerii Wojskowej, a także we współpracy z Kampinoskim Parkiem Narodowym. Ze względu na możliwość natrafienia na niebezpieczne pozostałości wojenne teren był na bieżąco sprawdzany i rozminowywany przez żołnierzy 2. Mazowieckiego Pułku Saperów z Nowego Dworu Mazowieckiego.

Masowe egzekucje w Palmirach rozpoczęły się pod koniec 1939 roku. Niemcy wybrali odludne obszary Puszczy Kampinoskiej jako miejsce tajnych mordów na przedstawicielach polskiej inteligencji, działaczach społecznych, politykach oraz więźniach politycznych. Zbrodnie te stały się częścią szeroko zakrojonej akcji wymierzonej w polskie elity, znanej jako akcja AB.

Wśród zamordowanych znaleźli się m.in. marszałek Sejmu II Rzeczypospolitej Maciej Rataj, wiceprezydent Warszawy Jan Pohorski oraz wybitny lekkoatleta i mistrz olimpijski Janusz Kusociński. Egzekucje odbywały się nie tylko w samych Palmirach, ale także w innych częściach Puszczy Kampinoskiej, m.in. w Wólce Węglowej, Laskach i na Wydmach Łuże. Ostatnie odnotowane rozstrzelania miały miejsce jeszcze w 1943 roku.

Dziś o ofiarach przypomina Cmentarz-Mauzoleum w Palmirach, utworzony w 1948 roku. Spoczywają tam szczątki 2115 osób ekshumowanych z terenów Puszczy Kampinoskiej i Lasów Chojnowskich. Dotychczas udało się zidentyfikować 577 ofiar. Znane są również nazwiska kolejnych 485 osób zamordowanych w Palmirach, których ciał nie udało się rozpoznać. Setki innych ofiar pozostają bezimienne, a kolejne odkrycia pokazują, że historia tego miejsca wciąż nie została w pełni opowiedziana.

Zdjęcia: IPN