Wołyń wreszcie doczeka się prawdy?

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zapowiedział w piątek gotowość strony ukraińskiej do spełnienia polskich oczekiwań i przyspieszenia ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Deklaracja padła w dniu, w którym przeprowadzono rozpoznanie terenu przed planowanymi poszukiwaniami polskich ofiar w Ugłach na Wołyniu.

Podczas konferencji prasowej po spotkaniu w Warszawie prezydenci Ukrainy i Polski – Wołodymyr Zełenski oraz Karol Nawrocki – odpowiadali na pytania dotyczące tempa i zakresu ekshumacji. Zełenski podkreślił, że temat ten był wielokrotnie omawiany, także w trakcie piątkowych rozmów z udziałem delegacji obu państw oraz przedstawicieli polskiego i ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej.

– Wszystkie etapy zostały już zaplanowane, a prace ruszyły. Strona polska oczekuje ich przyspieszenia, a Ukraina jest gotowa wyjść temu naprzeciw – zaznaczył prezydent Ukrainy.

Zełenski zapewnił jednocześnie o szacunku wobec pamięci polskich ofiar i wyraził nadzieję na wzajemność w odniesieniu do ukraińskiej pamięci historycznej. Jak mówił, oba państwa powinny dojść do porozumienia w sprawie godnego upamiętnienia ofiar, tak aby „to, co nas łączy, wzmacniało i rozwijało nasze relacje”.

Prezydent Nawrocki poinformował, że rozmowy dotyczyły m.in. 26 konkretnych wniosków złożonych przez polski IPN. – Wychodzimy dziś z przekonaniem, że formalne i administracyjne bariery, które dotąd utrudniały rozwiązanie tej kwestii, zostaną po stronie ukraińskiej usunięte – powiedział.

W piątek polscy i ukraińscy eksperci przeprowadzili w Ugłach rozpoznanie terenu przed poszukiwaniami polskich ofiar. Jak przekazał PAP prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, właściwe prace poszukiwawcze mają rozpocząć się wiosną.

Tymczasem Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podsumowało działalność Polsko-Ukraińskiej Grupy Roboczej ds. godnych pochówków w 2025 r., podkreślając duże zaangażowanie ekspertów oraz instytucji uczestniczących w negocjacjach, poszukiwaniach, ekshumacjach i organizacji pogrzebów. Zapowiedziano kontynuację prac Grupy także w 2026 r. Po stronie ukraińskiej planowane są dalsze działania m.in. w Puźnikach i we Lwowie (na terenie dawnej wsi Hołosko), a w Polsce – w Jureczkowej.

Na 2026 r. przewidziano również kolejne ekshumacje na Ukrainie, m.in. w Ugłach oraz na terenach dawnych wsi Huta Pieniacka i Ostrówki. Zgody na te działania zostały już potwierdzone. W Polsce analogiczne prace mają objąć Sahryń i Łasków.

Spory wokół pamięci o zbrodniach dokonanych w latach 1943–1945 przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińską Powstańczą Armię, w wyniku których zginęło blisko 100 tys. Polaków, przez lata obciążały relacje obu państw. Od 2017 r. trwał konflikt związany z zakazem poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar na Ukrainie, wprowadzonym po demontażu pomnika UPA w Hruszowicach. Zakaz ten zniesiono pod koniec listopada 2024 r., co oficjalnie ogłosili ministrowie spraw zagranicznych Polski i Ukrainy: Radosław Sikorski oraz Andrij Sybiha.

Wiosną bieżącego roku strona polska przeprowadziła ekshumacje w dawnej wsi Puźniki, gdzie w lutym 1945 r. ukraińscy nacjonaliści zamordowali – według różnych źródeł – od 50 do 120 Polaków. Odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób, które zostały uroczyście pochowane 6 września.

Ukraina wydała także zgodę na ekshumacje szczątków żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. W trakcie prac odkryto dwa zbiorowe groby, w których spoczywały szczątki co najmniej 31 osób, a także liczne przedmioty wojskowe i osobiste umożliwiające identyfikację części poległych. Uroczysty pogrzeb żołnierzy odbył się 14 listopada w Mościskach.

red./PAP