Szkoły, które nie boją się zasad

W polskiej debacie o edukacji coraz częściej pojawia się pytanie, czy szkoła ma przede wszystkim „nie przeszkadzać”, czy raczej wychowywać. Czy jej rolą jest jedynie przekazywanie wiedzy i zapewnienie komfortu uczniowi, czy też formowanie człowieka — jego charakteru, odpowiedzialności i systemu wartości.

Na obrzeżach Warszawy, w Józefowie, istnieje szkoła, która zdaje się udzielać na to pytanie bardzo jednoznacznej odpowiedzi. To Szkoła Podstawowa i Liceum Strumienie (najlepsze liceum na Mazowszu), należące do środowiska placówek edukacyjnych tworzonych przez Stowarzyszenie Wspierania Edukacji i Rodziny Sternik. Dla jednych to model nowoczesnej edukacji opartej na wartościach. Dla innych — zbyt wymagająca szkoła o wyraźnym profilu wychowawczym. Pewne jest jednak, że to placówka, która nie próbuje być „taka jak wszystkie”. I być może właśnie dlatego przyciąga tak wielu rodziców.

Historia szkół Sternika nie zaczęła się od ministerialnego programu ani od reformy systemowej. Zaczęła się od rodziców.

Stowarzyszenie Sternik powstało jako inicjatywa rodzicielska, której celem było tworzenie szkół wspierających rodzinę w wychowaniu dzieci. Placówki te działają jako organizacja non-profit i rozwijają się dzięki zaangażowaniu rodzin, które chcą mieć realny wpływ na edukację swoich dzieci.

Idea była prosta: szkoła ma być przedłużeniem domu, a nie instytucją oderwaną od wartości, które rodzice przekazują dzieciom.

W praktyce oznacza to model edukacji oparty na trzech filarach:

• ścisłej współpracy rodziny i szkoły

  Reklama

• wysokich wymaganiach edukacyjnych i wychowawczych

• formacji charakteru

Ten model nie powstał w Polsce od zera. Inspiracją były doświadczenia hiszpańskiej sieci szkół Institució Familiar d’Educació, która działa od lat 60. i prowadzi kilkanaście placówek dla tysięcy uczniów. Podobny model edukacyjny funkcjonuje dziś w setkach szkół w kilkudziesięciu krajach świata.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech szkół takich jak Strumienie jest ich wyraźne zakorzenienie w chrześcijańskiej wizji człowieka.

Placówki Sternika formalnie nie są szkołami kościelnymi — prowadzi je świeckie stowarzyszenie rodziców — jednak od początku ich działalność była inspirowana ideami św. Josemaríi Escrivy, założyciela Opus Dei.

To właśnie on przekonywał rodziców, że powinni zakładać szkoły zgodne z wartościami, które panują w ich domach.

Nie chodziło o tworzenie zamkniętych środowisk religijnych. Chodziło raczej o coś innego: o przekonanie, że edukacja nie jest światopoglądowo neutralna.

Każda szkoła — świadomie lub nie — przekazuje określoną wizję człowieka.

W Strumieniach ta wizja jest jasna. Zakłada, że:

• człowiek jest istotą wolną, ale potrzebującą formacji,

• wolność nie oznacza braku zasad,

• rozwój intelektualny powinien iść w parze z rozwojem moralnym.

Opiekę duszpasterską w szkołach Sternika sprawują księża związani z Opus Dei, prowadząc m.in. Msze, rekolekcje czy przygotowanie do sakramentów.

W wielu współczesnych szkołach słowo „dyscyplina” brzmi niemal jak relikt przeszłości.

Szkoły Sternika idą w przeciwnym kierunku.

Ich model wychowawczy opiera się na przekonaniu, że dzieci potrzebują jasnych reguł. Nie po to, by ograniczać ich wolność, ale by ją kształtować.

Dlatego duży nacisk kładzie się tam na:

• odpowiedzialność za własną pracę,

• kulturę osobistą,

• samodyscyplinę,

• konsekwencję w działaniu,

• szacunek dla autorytetów.

Nauczyciel nie jest tylko przekazicielem wiedzy. Ma być również przykładem — kimś, kto pokazuje, że wartości można realizować w codziennym życiu.

W tym sensie szkoły takie jak Strumienie są bliższe klasycznej wizji edukacji niż wielu współczesnym eksperymentom pedagogicznym.

Mimo że są to szkoły prywatne i wymagające dużego zaangażowania rodzin, zainteresowanie nimi od lat rośnie.

Rodzice decydują się nawet na wielokilometrowe dojazdy, aby ich dzieci mogły się w nich uczyć.

Dlaczego?

Najczęściej wskazywane powody to:

1. jasny system wartości

2. wysokie wymagania edukacyjne

3. indywidualne podejście do ucznia

4. duża rola rodziny w procesie wychowania

W wielu takich szkołach funkcjonuje również model edukacji spersonalizowanej, w którym nauczyciel staje się mentorem wspierającym rozwój ucznia.

Strumienie są częścią większego środowiska szkół Sternika. W Polsce należą do niego m.in.:

• szkoły dla dziewcząt Strumienie w Józefowie

  Reklama

• szkoły dla chłopców Żagle w Warszawie

• przedszkola i żłobki tworzące cały system edukacji „od przedszkola do matury”.

Charakterystyczną cechą tego modelu jest także oddzielna edukacja dziewcząt i chłopców na poziomie szkolnym — rozwiązanie stosowane w wielu podobnych szkołach na świecie.

Szkoły takie jak Strumienie są często przedmiotem sporów ideologicznych. Jedni widzą w nich elitarną edukację dla konserwatywnych rodzin. Inni — przykład szkoły, która przypomina, czym w istocie jest wychowanie.

Ale niezależnie od opinii faktem pozostaje, że placówki te funkcjonują od lat, rozwijają się i osiągają dobre wyniki edukacyjne.

To prowokuje ważne pytanie. W czasie gdy system edukacji coraz częściej rezygnuje z wymagań, hierarchii i autorytetów — czy nie warto przyjrzeć się bliżej modelowi, który mówi coś dokładnie odwrotnego?

Bo może w wychowaniu, tak jak w życiu, wolność nie polega na braku zasad. Może polega na tym, że człowiek potrafi je przyjąć — i dzięki nim rośnie.