Ocena z zachowania do likwidacji?

Czy szkoła powinna uczyć tylko matematyki, biologii i języków obcych, czy także tego, jak funkcjonować wśród innych ludzi? To pytanie wróciło z całą mocą po słowach minister edukacji Barbary Nowackiej, która podczas spotkania z młodzieżą w Gdańsku stwierdziła, że ocena z zachowania to „przeżytek”.

Choć resort edukacji na razie nie zapowiada zmian w przepisach, sama wypowiedź szefowej MEN wywołała spore poruszenie. Dla wielu nauczycieli i rodziców to bowiem jeden z tych elementów szkoły, który od lat przypomina uczniom, że edukacja nie kończy się na podręczniku.

Słowa minister padły podczas VI Uczniowskiej Konferencji o Prawach Człowieka „Prawa człowieka do dobrostanu”, która odbyła się na Uniwersytecie Gdańskim. W swoim wystąpieniu Nowacka dużo mówiła o szacunku, relacjach i dobrostanie psychicznym uczniów.

Podkreślała, że szkoła powinna być miejscem budowania relacji i wzajemnego zrozumienia.

I trudno się z tym nie zgodzić. Problem w tym, że to właśnie ocena z zachowania przez dziesięciolecia była jednym z narzędzi, które miały te wartości wzmacniać.

Bo szkoła – wbrew coraz częstszym opiniom – nigdy nie była wyłącznie instytucją przekazującą wiedzę. Od zawsze była też miejscem, gdzie młody człowiek uczy się funkcjonować w społeczeństwie: szacunku, odpowiedzialności, punktualności, współpracy czy zwykłej kultury osobistej.

Bez tego trudno mówić o wychowaniu.

Minister edukacji stwierdziła jednak wprost, że jej zdaniem ocena z zachowania jest „jakimś przeżytkiem”. Dodała również, że funkcjonuje ona dziś właściwie tylko w dwóch krajach – Polsce i Białorusi.

Jednocześnie przyznała, że resort nie planuje na razie jej likwidacji, bo temat wywołuje duże emocje społeczne.

Trudno się dziwić. Dla wielu nauczycieli to sygnał kolejnej próby rozmontowywania jednego z fundamentów szkolnego wychowania.

Bo jeśli szkoła przestaje oceniać zachowanie, pojawia się bardzo proste pytanie: czy w ogóle ma jeszcze wychowywać?

Podczas spotkania uczniowie zwracali uwagę na przeciążenie materiałem i presję związaną z ocenami. Minister przyznała, że szkoła powinna wymagać, ale jednocześnie zapowiedziała zmiany w podstawie programowej w ramach reformy „Kompas Jutra”.

Chodzi m.in. o ograniczenie powtarzających się treści i bardziej modułowy układ nauczania.

To akurat pomysł, który wielu ekspertów ocenia pozytywnie. Problem w tym, że w tej samej debacie pojawia się sugestia, że ocenianie zachowania uczniów jest czymś przestarzałym.

A przecież to właśnie wymagania – także te dotyczące postawy – od zawsze były częścią szkolnej rzeczywistości.

W trakcie dyskusji poruszono także temat zdrowia psychicznego młodzieży oraz dostępności psychologów w szkołach. Minister przyznała, że w wielu regionach Polski wciąż brakuje specjalistów, szczególnie na południowym wschodzie kraju, m.in. w województwie podkarpackim.

Psycholog – jak zaznaczyła – może być wsparciem w kryzysie, ale nie rozwiąże wszystkich problemów młodych ludzi.

I właśnie dlatego wielu nauczycieli powtarza dziś jedno: szkoła musi pozostać miejscem wychowania.

Bo jeśli przestanie uczyć odpowiedzialności za własne zachowanie, trudno oczekiwać, że młodzi ludzie wyniosą te kompetencje znikąd.

Dyskusja o ocenie z zachowania pokazuje coś znacznie poważniejszego niż spór o jeden szkolny zapis w statucie.

Pokazuje pytanie o sens samej szkoły.

Czy ma ona jedynie przekazywać wiedzę i przygotowywać do egzaminów?
Czy też – jak przez dekady – uczyć młodych ludzi funkcjonowania w świecie, wśród innych ludzi i według określonych zasad?

Bo jeśli z tej roli zaczniemy rezygnować, odpowiedź na pytanie „po co właściwie jest szkoła?” stanie się coraz trudniejsza.