Lek, który miał uśmierzać ból, może szkodzić. Oto, co odkryli badacze!

Tramadol – powszechnie stosowany lek przeciwbólowy z grupy opioidów – okazuje się mało skuteczny w leczeniu bólu przewlekłego i wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych. Takie wnioski płyną z badań opublikowanych w czasopiśmie BMJ Evidence Based Medicine. Autorzy metaanalizy podkreślają, że tramadol powinien być stosowany jedynie w uzasadnionych przypadkach.

Wątpliwe korzyści ze stosowania tramadolu

– Nasze analizy pokazują, że skuteczność tramadolu jest co najmniej niepewna – powiedział w rozmowie z CNN główny autor badania, prof. Janus Jakobsen z Uniwersytetu Południowej Danii (SDU) w Kopenhadze.

Zespół Jakobsena przeanalizował 19 badań klinicznych z lat 1998–2024, obejmujących łącznie ponad 6,5 tys. pacjentów w wieku 47–69 lat. Oceniano w nich skuteczność tramadolu w porównaniu z placebo w leczeniu różnych rodzajów bólu, m.in. związanego z zapaleniem stawów, bólami kręgosłupa oraz neuropatią cukrzycową.

Indywidualne decyzje i skutki uboczne

Prof. Jakobsen nie wyklucza stosowania tramadolu, ale zaznacza, że decyzję o jego przepisaniu należy podejmować indywidualnie – w zależności od stanu zdrowia pacjenta i rodzaju dolegliwości.
Lek może wywoływać poważne skutki uboczne, takie jak zawroty i bóle głowy, nudności, wymioty, zaparcia, suchość w ustach, nadmierne pocenie się, zmęczenie, zaburzenia koordynacji czy zaczerwienienie skóry. W niektórych przypadkach pojawiają się także bóle w klatce piersiowej oraz zaburzenia oddechowo-krążeniowe.

Ryzyko uzależnienia

Opioidy – do których należy tramadol – niosą również ryzyko uzależnienia, zwłaszcza przy długotrwałym lub niewłaściwym stosowaniu. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) około 60 milionów osób na świecie jest uzależnionych od opioidów. W 2019 roku odnotowano około 600 tys. zgonów związanych z ich używaniem, z czego 80 proc. dotyczyło właśnie tej grupy leków, a 25 proc. było efektem nadużywania opioidowych środków przeciwbólowych.

Tramadol nie tak bezpieczny, jak się wydaje

– Tramadol często postrzegany jest jako jeden z bezpieczniejszych opioidów, jednak brak na to wiarygodnych dowodów – podkreśla prof. Jakobsen. – Nasze wyniki przemawiają za ograniczeniem jego stosowania do niezbędnego minimum – dodaje.

Prof. Jason Chang z Uniwersytetu Columbia zwraca uwagę, że większość analizowanych badań trwała nie dłużej niż 12 tygodni, co ogranicza możliwość oceny długofalowych efektów stosowania tramadolu. Nie wiadomo też, jak lek wypada w porównaniu z innymi opioidami czy niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ).

Apel o rozsądne stosowanie

Zdaniem prof. Changa tramadol może być użyteczny u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować NLPZ – mimo że długotrwałe stosowanie tych leków również wiąże się z ryzykiem poważnych skutków ubocznych, takich jak krwawienia z przewodu pokarmowego.
Ekspert podkreśla jednak, że tramadolu nie należy stosować zbyt długo, a jego działanie uboczne powinno być regularnie monitorowane.

– Nie chodzi o to, by całkowicie zrezygnować z tramadolu, lecz by stosować go rozważnie i z umiarem – podsumowuje prof. Chang.

red./PAP