Była dzieckiem, gdy zaczęła walczyć. Dziś ma 99 lat i wciąż inspiruje

Są takie biografie, które trudno zamknąć w kilku akapitach. Bo choć można wyliczyć daty, miejsca i funkcje, to i tak nie oddadzą one w pełni ciężaru doświadczeń ani siły charakteru. Historia Wandy Traczyk-Stawska należy właśnie do tego rodzaju opowieści – głęboko ludzkich, naznaczonych dramatem wojny, ale też niezwykłą determinacją i poczuciem odpowiedzialności za innych.

Dziś kończy 99 lat. I choć czas odcisnął swoje piętno, pozostaje symbolem pamięci o Powstaniu Warszawskim oraz świadectwem tego, jak wygląda prawdziwa służba drugiemu człowiekowi.

Urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie. Dorastała na Mokotowie, przy ulicy Dolnej – w świecie, który wkrótce miał przestać istnieć. Gdy wybuchła wojna, miała zaledwie 12 lat. Dla większości dzieci to czas szkoły i pierwszych przyjaźni. Dla niej – początek konspiracyjnej drogi.

Już od 1942 roku działała w Szarych Szeregach, angażując się w tzw. mały sabotaż. To była szkoła odwagi, ale i odpowiedzialności. Młodzi ludzie, często niewiele starsi od dzieci, podejmowali działania, które mogły kosztować ich życie. Ona nie była wyjątkiem – była jedną z wielu, ale zarazem jedną z tych, które zapamiętano.

W czasie Powstania Warszawskiego walczyła jako strzelec i łączniczka pod pseudonimem „Pączek”. Służyła w strukturach Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. To oznaczało nie tylko udział w walkach, ale też funkcjonowanie w samym centrum informacyjnego i psychologicznego zaplecza powstania.

Była tam, gdzie było najtrudniej – w Śródmieściu Południowym i na Powiślu. Uczestniczyła m.in. w walkach o utrzymanie elektrowni, która była jednym z kluczowych punktów infrastruktury miasta. 6 września 1944 roku została ciężko ranna. To doświadczenie, jak wiele innych z tamtych dni, na zawsze ją naznaczyło.

Po kapitulacji trafiła do niemieckiej niewoli. Do Polski wróciła dopiero w 1947 roku – do kraju, który był już zupełnie inny niż ten, który opuszczała.

Po wojnie wybrała drogę pracy z ludźmi. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i została nauczycielką dzieci wymagających szczególnej opieki. To nie był przypadek – jej życiowe wybory zawsze prowadziły ją tam, gdzie była potrzebna.

Założyła rodzinę, wychowała dzieci, doczekała się wnuków i prawnuka. Ale przeszłość nigdy nie przestała być dla niej ważna. W czasach PRL angażowała się w odnajdywanie mogił powstańczych i współtworzyła opiekę nad Cmentarzem Powstańców Warszawy – jednym z najważniejszych miejsc pamięci w stolicy.

Została uhonorowana licznymi odznaczeniami, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, tytułem Honorowej Obywatelki Warszawy oraz Warszawianki Roku. Jednak dla wielu najważniejsze było coś innego – jej głos. Wyraźny, odważny, obecny także w najnowszej historii Polski.

Jeszcze w XXI wieku aktywnie uczestniczyła w życiu publicznym, zabierając stanowisko w sprawach społecznych i politycznych. Nie bała się mówić tego, co uważała za słuszne – niezależnie od okoliczności.

Dziś, w wieku 99 lat, wycofała się z życia publicznego. Mieszka w Domu Pomocy Społecznej „Kombatant” na warszawskim Bemowie. Zdrowie nie pozwala już na taką aktywność jak dawniej, ale jej historia pozostaje żywa – w pamięci miasta i ludzi.

Bo są biografie, które nie przemijają razem z czasem. I ta właśnie do nich należy.