UE oskarża Facebooka i Instagrama o uzależnianie milionów ludzi

Komisja Europejska postawiła Mecie poważne zarzuty dotyczące funkcjonowania Instagrama i Facebooka. Zdaniem unijnych urzędników platformy zostały zaprojektowane w taki sposób, aby jak najdłużej zatrzymywać użytkowników przed ekranem, wykorzystując mechanizmy sprzyjające nawykowemu i kompulsywnemu korzystaniu z serwisów. Jeśli zarzuty się potwierdzą, właściciel obu platform może zostać ukarany grzywną sięgającą nawet 6 proc. globalnych rocznych obrotów.

Według wstępnych ustaleń Komisji Europejskiej zarówno Instagram, jak i Facebook wykorzystują rozwiązania określane mianem "uzależniających wzorców projektowania". Chodzi przede wszystkim o funkcje, które sprawiają, że korzystanie z aplikacji staje się niemal automatyczne i trudno je przerwać.

Na liście znalazło się m.in. nieskończone przewijanie treści, dzięki któremu kolejne posty pojawiają się bez konieczności odświeżania strony, automatyczne odtwarzanie filmów, powiadomienia push zachęcające do ponownego otwierania aplikacji oraz rozbudowane systemy rekomendacji. To właśnie one analizują zachowania użytkowników i dobierają treści w taki sposób, aby jak najskuteczniej przyciągały uwagę i wydłużały czas spędzany na platformie.

Zdaniem Komisji taki model działania może prowadzić do wykształcania niezdrowych nawyków. W ocenie unijnych ekspertów użytkownicy wpadają w swoisty "tryb autopilota", bezwiednie przewijając kolejne materiały i coraz trudniej odrywając się od aplikacji.

Bruksela zarzuca Mecie również naruszenie przepisów wynikających z unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA). Według Komisji firma nie przeprowadziła rzetelnej analizy ryzyka związanego z wpływem swoich produktów na zdrowie psychiczne i fizyczne użytkowników.

Szczególną uwagę zwrócono na osoby niepełnoletnie. Dochodzenie wykazało, że Meta miała nie uwzględnić w wystarczającym stopniu danych pokazujących, ile czasu młodzi użytkownicy spędzają na Instagramie i Facebooku – zwłaszcza w godzinach nocnych. Komisja wskazuje również na formaty takie jak Reels i Stories, które z założenia mają utrzymywać uwagę odbiorców i zachęcać do oglądania kolejnych materiałów.

Co prawda Meta wdrożyła rozwiązania mające ograniczać ryzyko nadmiernego korzystania z platform, takie jak kontrola rodzicielska czy narzędzia do monitorowania czasu spędzanego w aplikacjach, jednak – zdaniem Komisji – są one niewystarczające. Urzędnicy zwracają uwagę, że funkcje te można łatwo wyłączyć, a ich aktywacja bywa skomplikowana, szczególnie dla rodziców, którzy nie posiadają odpowiedniej wiedzy technicznej. Krytycznie oceniono także działania informacyjne dotyczące zdrowia psychicznego, uznając je za mało skuteczne w ograniczaniu zagrożeń wynikających z konstrukcji samych platform.

Komisja Europejska przedstawiła Mecie swoje wstępne stanowisko i oczekuje teraz odpowiedzi ze strony koncernu. Firma będzie mogła przedstawić własne argumenty oraz odnieść się do ustaleń prowadzonego postępowania.

Jeżeli wyjaśnienia okażą się niewystarczające, Komisja może formalnie stwierdzić naruszenie przepisów DSA. W konsekwencji Meta może zostać ukarana grzywną wynoszącą nawet 6 proc. całkowitych światowych obrotów. Ostateczna wysokość sankcji będzie zależeć m.in. od skali, charakteru i czasu trwania ewentualnych naruszeń.

Postępowanie wobec właściciela Facebooka i Instagrama zostało wszczęte w maju 2024 roku. Równolegle Komisja Europejska prowadzi także odrębne dochodzenie dotyczące systemów weryfikacji wieku użytkowników i tego, czy Meta odpowiednio chroni osoby niepełnoletnie korzystające ze swoich platform.