Rodziny czekały dekady. Ukraina zgodziła się na ekshumacje na Wołyniu

Po latach napięć wokół pamięci historycznej i bolesnych sporów o przeszłość Ukraina wydała zgodę na kolejne ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej. Decyzja dotyczy zarówno Ostrówek i Woli Ostrowieckiej na Wołyniu, jak i miejsc pochówku żołnierzy Wojska Polskiego we Lwowie. To jeden z najważniejszych sygnałów we współpracy polsko-ukraińskiej dotyczącej trudnej historii ostatnich dekad.

Informację przekazał w czwartek szef ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Ałfiorow. Jak podkreślił, zgodę zatwierdziła Państwowa Międzyresortowa Komisja ds. Upamiętnienia Uczestników Operacji Antyterrorystycznej, Ofiar Wojny i Represji Politycznych.

Decyzja obejmuje miejsca szczególnie bolesne dla rodzin ofiar i całej polskiej pamięci historycznej. Chodzi o dawne wsie Ostrówki i Wola Ostrowiecka na Wołyniu, gdzie w sierpniu 1943 roku doszło do masowych mordów na polskiej ludności cywilnej.

Według informacji przekazanych przez stronę ukraińską zgoda dotyczy również terenu dawnego Hołoska Wielkiego we Lwowie, obecnie znajdującego się przy ulicy Warszawskiej. To właśnie tam pochowani są żołnierze Wojska Polskiego polegli podczas kampanii wrześniowej 1939 roku.

Ukraińska komisja zaakceptowała także ponowną ekshumację szczątków 60 polskich żołnierzy, którzy zostali pochowani w latach 2015–2016 na cmentarzu w Mościskach w obwodzie lwowskim. Badania mają umożliwić pobranie materiału DNA i dokładniejszą identyfikację ofiar.

Pozytywna decyzja zapadła również w sprawie badań ekshumacyjnych grobów żołnierzy Armii Czerwonej z okresu II wojny światowej na terenie obwodu tarnopolskiego.

Prace poszukiwawcze prowadzone przez polsko-ukraińską ekspedycję trwają od 20 kwietnia na terenach nieistniejących już dziś wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka. To właśnie tam archeolodzy i specjaliści IPN natrafili pod koniec kwietnia na kolejny grób ofiar.

Mogiłę odkryto w pobliżu fundamentów dawnej szkoły. Szczątki znajdowały się bardzo płytko — zaledwie kilkanaście centymetrów pod ziemią — w jamie grobowej o wymiarach około dwóch na trzy metry. Już po odsłonięciu pierwszej warstwy ziemi widoczne były ludzkie kości.

W poszukiwania zaangażowany jest Instytut Pamięci Narodowej, przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ukraińscy partnerzy z organizacji Wołyńskie Starożytności. Na miejscu obecni byli także przedstawiciele ukraińskiego IPN.

Dotychczasowe badania prowadzone w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej pozwoliły odnaleźć szczątki 674 Polaków zamordowanych 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały OUN-UPA. Historycy szacują jednak, że wciąż nie odnaleziono mogił około 350 kolejnych ofiar.

Polski IPN zapowiada, że po zakończeniu obecnych prac poszukiwawczych zwróci się do władz Ukrainy o zgodę na pełne ekshumacje odnalezionych szczątków. Dopiero wtedy możliwe będzie przeprowadzenie uroczystych pochówków ofiar.

Ofiary mają spocząć na cmentarzu w Ostrówkach, gdzie już wcześniej pochowano szczątki osób odnalezionych podczas poprzednich etapów badań.

To jednak nie koniec działań prowadzonych przez polskich i ukraińskich specjalistów. Strona ukraińska wyraziła także zgodę na prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej — miejscu jednej z najtragiczniejszych zbrodni na Polakach na Kresach.

Jak zapowiedział niedawno zastępca prezesa IPN Krzysztof Szwagrzyk, kolejne działania mają rozpocząć się jeszcze przed wakacjami.

Dla wielu rodzin ofiar to nie tylko kwestia historycznych badań. To przede wszystkim długo wyczekiwane prawo do odnalezienia bliskich i zapewnienia im godnego miejsca pamięci po ponad 80 latach od tragicznych wydarzeń na Wołyniu.