Odszedł Prymas Senior – abp Józef Kowalczyk nie żyje

W wieku 86 lat zmarł abp Józef Kowalczyk – nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989–2010, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 2010–2014. O jego śmierci poinformowała w czwartek Archidiecezja Gnieźnieńska.

Był jednym z najważniejszych hierarchów Kościoła w Polsce po 1989 roku, bliskim współpracownikiem św. Jana Pawła II, negocjatorem i sygnatariuszem konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską.

Komunikat archidiecezji podkreśla, że abp Kowalczyk miał ogromny wpływ na życie Kościoła w Polsce w okresie transformacji ustrojowej. W nocy 20 sierpnia w Gnieźnie jego odejście ogłosił dźwięk dzwonu św. Wojciecha.

Kondolencje złożył m.in. przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Tadeusz Wojda. „Wspólnota Kościoła w Polsce bardzo wiele zawdzięcza zmarłemu. Jego posługa odzwierciedla, jak ważną postacią był w czasach przemian ustrojowych” – napisał hierarcha, dodając, że zmarły był „wiernym synem Kościoła i bliskim współpracownikiem Jana Pawła II”.

Józef Kowalczyk urodził się 28 sierpnia 1938 r. w Jadownikach Mokrych w diecezji tarnowskiej. Święcenia kapłańskie przyjął w 1962 r. Po studiach na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim kontynuował naukę w Rzymie, uzyskując doktorat prawa kanonicznego i dyplom adwokata rotalnego.

Po wznowieniu stosunków dyplomatycznych między Stolicą Apostolską a Polską w 1989 r. został pierwszym nuncjuszem apostolskim w Warszawie. Święcenia biskupie przyjął z rąk Jana Pawła II w bazylice św. Piotra. Przez ponad 20 lat reprezentował Watykan w Polsce, mając decydujący wpływ na nominacje biskupie i strukturę Kościoła.

Jako nuncjusz doprowadził m.in. do przywrócenia Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego oraz przygotował reformę administracyjną Kościoła w Polsce, zatwierdzoną bullą Totus Tuus Poloniae populus w 1992 r. Był także głównym negocjatorem i sygnatariuszem konkordatu z 1993 r.

8 maja 2010 r. decyzją papieża Benedykta XVI został mianowany arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski. Funkcję tę pełnił do 2014 r., po czym przeszedł w stan spoczynku.

Za swoje zasługi otrzymał liczne odznaczenia, m.in. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski, Wielki Krzyż Zasługi RFN i Portugalii oraz odznaczenia zakonu maltańskiego.

Postać abp. Kowalczyka nie była wolna od krytyki. Niektórzy duchowni, m.in. ks. Tadeusz Isakowicz-Zalewski, wskazywali, że jako nuncjusz miał wiedzę o nadużyciach w polskim Kościele i nie reagował wystarczająco stanowczo. Padały także oskarżenia o tuszowanie skandali oraz odpowiedzialność za niektóre kontrowersyjne nominacje biskupie.

Abp Kowalczyk był autorem wielu książek i rozmów o życiu Kościoła, m.in. Na drodze konsekrowanej, Służyć słowu czy Świadectwo i służba.

Archidiecezja Gnieźnieńska zapowiedziała, że szczegółowe informacje o pogrzebie zostaną przekazane w najbliższym czasie.

red./PAP