Milusin ocalony!

Dom Józefa Piłsudskiego, znany jako dworek „Milusin”, został oficjalnie wpisany do rejestru zabytków. Decyzję w tej sprawie podjął mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków Marcin Dawidowicz. Obiekt, wzniesiony w latach 1922–1923 według projektu Kazimierz Skórewicz, znajduje się w Sulejówky przy ul. Oleandrów 5.

W uzasadnieniu podkreślono, że willa „Milusin”, będąca integralną częścią zespołu rezydencjonalnego w Sulejówku, stanowi jedno z najważniejszych zachowanych materialnych świadectw życia i działalności Marszałka. To także wybitny przykład kultury i architektury okresu II Rzeczypospolitej. Jak zaznaczył konserwator, o wyjątkowej randze obiektu decydują jego niepowtarzalny charakter, wysoki stopień zachowania autentycznej substancji oraz szczególne znaczenie dla historii narodowej.

Wartość historyczna dworku wynika z bezpośredniego związku z postacią Piłsudskiego, zaś walory artystyczne — z formy architektonicznej zaprojektowanej jako wzorcowy przykład stylu narodowego. Budynek harmonijnie łączy tradycję z nowoczesnością, dokumentując standardy techniczne epoki. Wysoki stopień autentyczności umożliwia rzetelne badania nad architekturą dworkową początku XX wieku, a zachowane rozwiązania techniczne pozwalają analizować rozwój infrastruktury mieszkaniowej elit w czasie odbudowy państwa polskiego.

Historia „Milusina” jest ściśle spleciona z rozwojem podwarszawskich miejscowości letniskowych, które od początku XX wieku powstawały na zalesionych terenach na wschód od stolicy. Sprzyjający klimat oraz uruchomienie w 1910 roku przystanku kolejowego „Sulejówek” stworzyły dogodne warunki dla osadnictwa letniskowego.

Na początku lat 20. XX wieku Aleksandra Szczerbińska, późniejsza żona Piłsudskiego, nabyła zalesioną działkę wydzieloną z dóbr „Wola Grzybowska lit. A”, na której znajdował się niewielki drewniany dom. Równolegle w środowiskach wojskowych i patriotycznych zrodziła się inicjatywa uhonorowania zasług Piłsudskiego poprzez ufundowanie mu majątku ziemskiego w okolicach Warszawy. Zadanie to zrealizował Komitet Żołnierza Polskiego, finansując budowę nowej willi „Milusin” na gruncie należącym do rodziny Piłsudskich.

Projekt domu w stylu narodowym powstał w latach 1922–1923. Skórewicz zaprojektował obiekt nawiązujący formą do konserwatywnego dziedzictwa i patriarchalnych tradycji ziemiańskich. Rodzina Piłsudskich wprowadziła się do willi jeszcze przed zakończeniem prac wykończeniowych, po rezygnacji Marszałka ze stanowiska szefa Sztabu Generalnego. „Milusin” stał się wówczas domem rodzinnym, miejscem pracy oraz spotkań z dawnymi współpracownikami.

Po powrocie Piłsudskiego do czynnej polityki rodzina przeniosła się do Belwederu, a sulejówecka willa pełniła funkcję domu letniskowego. Po śmierci Marszałka w 1935 roku nieruchomość pozostała własnością rodziny.

W czasie II wojny światowej Niemcy zorganizowali w Sulejówku szkołę wywiadu Abwehry pod kryptonimem „Walli”, a następnie centralę wywiadowczą „Stab Walli”, szkolącą agentów wysyłanych na teren ZSRR. Mimo intensywnych walk i ostrzału w bezpośrednim sąsiedztwie dworku, budynek nie doznał poważniejszych uszkodzeń.

W 1944 roku opiekę nad obiektem przejęło Wojsko Polskie. Cztery lata później władze komunistyczne zajęły nieruchomość, wysiedlając mieszkańców i konfiskując wyposażenie. Od końca 1948 roku działała tu szkoła kontrwywiadu, następnie szkoła oficerska, a do 1956 roku willa była użytkowana przez ambasadę ZSRR. W kolejnych latach obiekt przejęła administracja lokalna i zaadaptowała go na przedszkole, które funkcjonowało do 2000 roku.

W latach 70. XX wieku nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. W 2000 roku miasto Sulejówek przekazało „Milusin” Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego. Z kolei 10 listopada 2008 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawarł z Fundacją umowę o utworzeniu Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Po gruntownym remoncie dworek — rodzinny dom Marszałka — został ponownie otwarty dla zwiedzających 10 listopada 2021 roku jako integralna część muzeum.

red./PAP