Koniec słynnego „Szpiegowa”. Warszawa ma wobec niego wielki plan

Przez dekady był jednym z najbardziej tajemniczych i niedostępnych miejsc w Warszawie. Ogromny kompleks przy ul. Sobieskiego 100, powszechnie nazywany „Szpiegowem”, przez lata kojarzył się z obecnością Związku Radzieckiego, a później Federacji Rosyjskiej. Teraz historia tego miejsca ma wejść w zupełnie nowy rozdział. Warszawa rozstrzygnęła konkurs na jego przyszłe zagospodarowanie.

Najlepszą koncepcję przygotowała warszawska pracownia JSK Architekci. To właśnie zwycięski zespół ma otrzymać możliwość opracowania projektu kompleksowej przemiany nieruchomości. Plan zakłada nie tylko przebudowę charakterystycznego istniejącego gmachu, ale również powstanie nowej zabudowy i uporządkowanie całego terenu. Docelowo ma znaleźć się tam około 180 mieszkań komunalnych.

Historia „Szpiegowa” od lat rozpalała wyobraźnię mieszkańców stolicy. Kompleks wzniesiony pod koniec lat 70. XX wieku przez lata pozostawał w rękach ZSRR, a następnie był użytkowany przez Federację Rosyjską. Jego przyszłość przez długi czas pozostawała przedmiotem sporów i prawnych batalii.

Przełom nastąpił w 2022 roku, kiedy nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa. Kolejny ważny krok wykonano w styczniu 2025 roku – wówczas kompleks trafił do Warszawy w formie darowizny. Miasto rozpoczęło wtedy przygotowania do konkursu, który miał odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: co zrobić z miejscem, które przez dziesięciolecia było zamknięte dla zwykłych mieszkańców?

Symboliczny jest również moment ogłoszenia wyników. Jak zwrócił uwagę prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski, 22 lipca w czasach PRL był jednym z najważniejszych świąt komunistycznych władz. Teraz tego samego dnia stolica ogłosiła zwycięzcę konkursu dotyczącego miejsca będącego przez lata jednym z najbardziej widocznych symboli sowieckiej obecności w Warszawie.

Tym razem jednak kompleks ma służyć mieszkańcom miasta.

Konkurs obejmował znacznie więcej niż samo odnowienie głównego budynku. Architekci musieli zaproponować sposób przebudowy obiektu znajdującego się w Gminnej Ewidencji Zabytków, zaplanować nową zabudowę w miejscu dwóch parterowych pawilonów usługowych, a także stworzyć spójną koncepcję całego otoczenia.

Sąd konkursowy najwyżej ocenił projekt JSK Architekci. Zwycięska pracownia otrzyma 100 tys. zł brutto nagrody oraz zostanie zaproszona do negocjacji dotyczących przygotowania pełnej dokumentacji projektowej.

Drugie miejsce przypadło pracowni Bogumił Kidziak Architekci, której przyznano nagrodę w wysokości 70 tys. zł. Dwa równorzędne wyróżnienia, po 35 tys. zł każde, trafiły natomiast do zespołów 22ARCHITEKCI oraz WXCA GROUP.

Przy wyborze zwycięskiej koncepcji liczył się nie tylko wygląd przyszłego kompleksu. Jednym z kluczowych założeń było stworzenie możliwie dużej liczby funkcjonalnych mieszkań komunalnych, a także lokali usługowych dostępnych na poziomie parteru.

Projekt musiał jednocześnie odpowiadać na potrzeby osób z niepełnosprawnościami i innych mieszkańców wymagających szczególnych rozwiązań. Jurorzy brali pod uwagę również bezpieczeństwo, dostępność, estetykę, dopasowanie nowej zabudowy do otoczenia oraz koszty zarówno samej inwestycji, jak i późniejszego utrzymania budynków.

Rozstrzygnięcie konkursu nie oznacza, że na teren przy Sobieskiego od razu wejdą ekipy budowlane. Przed miastem i architektami jeszcze długa droga.

Zwycięska pracownia ma zostać zaproszona do negocjacji w sprawie przygotowania dokumentacji projektowej. Zgodnie z obecnymi założeniami umowa powinna zostać podpisana najpóźniej do stycznia 2027 roku. Dopiero po ukończeniu projektu i uzyskaniu niezbędnego pozwolenia na budowę możliwe będzie rozpoczęcie procedury wyboru wykonawcy robót.

Skala przedsięwzięcia jest duża. Warszawa zabezpieczyła w swoim budżecie na realizację inwestycji ponad 132 mln zł.

Jeżeli plany zostaną zrealizowane, jeden z najbardziej charakterystycznych reliktów sowieckiej obecności w stolicy może zmienić się nie do poznania. Miejsce przez lata otoczone aurą tajemnicy i niedostępne dla mieszkańców ma stać się zwyczajną częścią miasta – z mieszkaniami, usługami i przestrzenią zaprojektowaną z myślą o warszawiakach.

Zanim jednak rozpocznie się właściwa przebudowa, mieszkańcy będą mogli zobaczyć, jak architekci wyobrażają sobie przyszłość „Szpiegowa”. Nagrodzone projekty zostaną pokazane na wystawie w ZODIAKU Warszawskim Pawilonie Architektury przy Pasażu Wiecha 4. Ekspozycja będzie dostępna od 22 lipca do 2 sierpnia.