Od zaborów do kosmosu. Fenomen Politechniki Warszawskiej

Korzenie Politechniki Warszawskiej sięgają stycznia 1826 roku, kiedy otwarto Szkołę Przygotowawczą do Instytutu Politechnicznego. Jej powstanie było w dużej mierze zasługą Stanisława Staszica – wybitnego uczonego, reformatora i działacza oświatowego. To właśnie to wydarzenie uznaje się za symboliczny początek Politechniki Warszawskiej. Nieprzypadkowo Sejm RP ustanowił rok 2026 Rokiem Staszica, oddając hołd jego wkładowi w rozwój polskiej nauki i edukacji.

U schyłku XVIII wieku, wraz z wynalezieniem silnika parowego, świat wkroczył w epokę nowoczesnej techniki. W pierwszej połowie XIX wieku zmiany te nabrały ogromnego tempa, prowadząc do rewolucji przemysłowej, gwałtownego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz powstania kolei, która diametralnie zmieniła sposób podróżowania i transportu towarów. Postęp techniczny wywołał jednocześnie ogromne zapotrzebowanie na wykształconych inżynierów i specjalistów.

Zależność pomiędzy poziomem uprzemysłowienia, jakością edukacji a przyszłością państw i narodów dostrzegał Stanisław Staszic. Działając w niezwykle trudnych realiach politycznych – po III rozbiorze Polski w 1795 roku, a następnie w okresie Księstwa Warszawskiego i po Kongresie Wiedeńskim – konsekwentnie zabiegał o stworzenie nowoczesnego systemu kształcenia technicznego. Jego wysiłki zaowocowały 4 stycznia 1826 roku otwarciem Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego. Staszic wygłosił wówczas mowę inauguracyjną – swoje ostatnie publiczne wystąpienie; zmarł kilkanaście dni później, 20 stycznia.

Szkoła oferowała dwuletnie kursy wstępne oraz dwuletnie studia wyższe. Program nauczania, wzorowany na systemie francuskim i prowadzony w języku polskim, obejmował cztery wydziały: Inżynierii Cywilnej, Chemiczny, Mechaniczny i Handlowy. W pierwszym roku działalności przyjęto 44 studentów. Instytucja istniała jednak krótko – została zamknięta w 1831 roku w wyniku represji po upadku Powstania Listopadowego.

Przez kolejne dziesięciolecia, mimo rozwoju przemysłu na ziemiach polskich, brakowało możliwości kształcenia inżynierów w kraju. Polacy studiowali za granicą, głównie we Francji, Belgii, Niemczech i Rosji, a niedobory kadrowe w przemyśle uzupełniali cudzoziemcy i specjaliści wojskowi. Przełom nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku, gdy car Mikołaj II wyraził zgodę na utworzenie w Warszawie Instytutu Politechnicznego swojego imienia, finansowanego ze składek społeczeństwa. W 1898 roku rozpoczęto w nim zajęcia – niestety w języku rosyjskim – na trzech wydziałach. Ten fakt stał się przyczyną bojkotu uczelni przez część polskiej młodzieży.

Wydarzenia rewolucyjne 1905 roku doprowadziły do zamknięcia Instytutu na cztery lata. Dopiero wybuch I wojny światowej stworzył warunki do realizacji postulatu nauczania w języku polskim. Po zajęciu Warszawy przez Niemców, w listopadzie 1915 roku zainaugurowano działalność polskiej Politechniki Warszawskiej. Od tego momentu uczelnia działa nieprzerwanie do dziś.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Politechnika Warszawska stała się jednym z filarów odbudowy państwa. Jej absolwenci odegrali kluczową rolę w realizacji najważniejszych inwestycji II Rzeczypospolitej – od budowy portu w Gdyni, przez elektryfikację kraju i rozwój kolei, po tworzenie nowoczesnego przemysłu i Centralnego Okręgu Przemysłowego. W okresie międzywojennym uczelnia była także miejscem pracy wybitnych naukowców, których osiągnięcia miały światowe znaczenie.

II wojna światowa przyniosła przerwanie oficjalnej działalności Politechniki, jednak jej kadra prowadziła tajne nauczanie i badania na potrzeby Polskiego Państwa Podziemnego. W tych warunkach wykształcono setki inżynierów oraz przeprowadzono przewody doktorskie i habilitacyjne. Uczelnia podzieliła także tragiczny los Warszawy podczas Powstania Warszawskiego.

Po 1945 roku Politechnika Warszawska została odbudowana i dynamicznie się rozwijała. Uruchamiano kolejne wydziały, rozbudowywano zaplecze laboratoryjne i dydaktyczne, odpowiadając na potrzeby powojennej gospodarki. W kolejnych dekadach uczelnia aktywnie uczestniczyła w industrializacji kraju, współpracując z kluczowymi gałęziami przemysłu.

Po 1989 roku Politechnika weszła w nowy etap rozwoju, intensyfikując współpracę międzynarodową, rozwijając nowoczesne kierunki kształcenia i badania naukowe. Powstały prestiżowe inicjatywy edukacyjne, nowoczesne centra badawcze oraz projekty o znaczeniu międzynarodowym, w tym pierwszy polski satelita studencki.

Dziś Politechnika Warszawska jest nowoczesną uczelnią badawczą, kształcącą ponad 20 tysięcy studentów na 20 wydziałach i 174 kierunkach. Jej naukowcy należą do światowej czołówki, a absolwenci z powodzeniem odnajdują się na rynku pracy, szczególnie w obszarach nowoczesnych technologii, inżynierii i innowacji. Blisko dwieście lat historii Politechniki Warszawskiej to opowieść o nieprzerwanym dążeniu do wiedzy, postępu i służby społeczeństwu.

red./PAP