Tysiące dorosłych nagle chce przyjąć chrzest

Na francuskiej „duchowej pustyni” pojawiają się nowe źródła. Liczba dorosłych przyjmujących chrzest w Kościele katolickim rośnie tam w tempie, którego jeszcze kilka lat temu niewielu się spodziewało. W tym roku sakrament przyjmie około 20 tysięcy dorosłych Francuzów – pięć razy więcej niż dekadę temu. Zjawisko to budzi zainteresowanie zarówno duszpasterzy, jak i socjologów religii.

O tym, co może kryć się za tym nagłym wzrostem, mówi wicedyrektor warszawskiego Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego, ks. dr hab. Wojciech Sadłoń. Jego zdaniem w najbardziej zsekularyzowanych społeczeństwach Zachodu zaczynają pojawiać się niewielkie, ale wyraźne „wysepki” religijnego ożywienia.

Początek Wielkiego Postu to w Kościele katolickim czas szczególny dla osób przygotowujących się do chrztu w ramach katechumenatu. To właśnie w tych tygodniach intensyfikują swoje przygotowania, aby przyjąć sakrament podczas Liturgii Wigilii Paschalnej w Wielką Sobotę.

Tegoroczne dane opublikowane przez Konferencję Episkopatu Francji pokazują skalę zjawiska. W 2015 roku chrzest przyjęło tam niespełna 4 tysiące dorosłych. Rok później było ich nieco ponad 4,1 tys., a w 2017 roku – około 4,5 tysiąca. Przez kilka kolejnych lat liczby utrzymywały się na podobnym poziomie.

Przełom nastąpił niedawno. W 2024 roku ochrzczono 7135 dorosłych, rok później już ponad 10 tysięcy. W tym roku liczba osób przygotowujących się do sakramentu sięga – według episkopatu – aż 20 tysięcy.

Jak podkreśla ks. Wojciech Sadłoń, nie chodzi tu o osoby powracające do praktyk religijnych po latach. W zdecydowanej większości są to Francuzi, którzy nie wynieśli wiary z domu rodzinnego.

Duchowny zwraca uwagę, że decyzja o przyjęciu chrztu jest dla nich często efektem długich osobistych poszukiwań sensu życia i duchowości. To proces, który niekiedy trwa latami.

Rosnąca liczba katechumenów stała się we Francji tematem poważnej refleksji duszpasterskiej. Biskupi przygotowują specjalne materiały formacyjne, powstają raporty i badania socjologiczne próbujące opisać to zjawisko.

Jak zauważa ks. Sadłoń, wyzwanie jest również bardzo praktyczne: trzeba zapewnić odpowiednie duszpasterskie towarzyszenie osobom przygotowującym się do chrztu.

Duchowny opisuje sytuację obrazowo – zainteresowanie jest ogromne, ale liczba kapłanów, którzy mogliby prowadzić katechumenów przez ten proces, pozostaje ograniczona. Mimo to Kościół we Francji stara się objąć nowych kandydatów możliwie najlepszą opieką formacyjną.

Co ciekawe, temat chrztów dorosłych wyszedł poza kościelne struktury. W ostatnich latach stał się również przedmiotem publicznej debaty i badań naukowych. Socjologowie próbują odpowiedzieć na pytanie, skąd w zsekularyzowanym społeczeństwie bierze się tak wyraźny wzrost zainteresowania chrześcijaństwem.

Francja nie jest w tej historii zupełnie odosobniona. Według informacji podawanych przez Vatican News także w Wielkiej Brytanii odnotowuje się wzrost liczby dorosłych przygotowujących się do chrztu.

W archidiecezji Westminster w Londynie w tym roku do sakramentu przygotowuje się ponad 800 osób dorosłych, a w archidiecezji Southwark – niemal 600. To najwyższe liczby od ponad dekady.

Ks. Sadłoń zwraca również uwagę na dane ze Stanów Zjednoczonych. Badania pokazują tam rosnące zainteresowanie Biblią oraz częstsze uczestnictwo młodych ludzi – szczególnie w wieku od 16 do 24 lat – w nabożeństwach.

W Wielkiej Brytanii trend ten widać szczególnie w dużych miastach i – co ciekawe – częściej dotyczy młodych mężczyzn niż kobiet. W różnych krajach Zachodu rośnie też zainteresowanie tradycyjnymi praktykami religijnymi, takimi jak post czy udział w liturgii.

Duchowny wspomina również o sygnałach podobnego ożywienia w Estonii, między innymi w Tallinie.

Zdaniem ks. Sadłonia byłoby jednak zbyt daleko idącym wnioskiem twierdzenie, że Europa przeżywa religijny renesans. Sekularyzacja nadal pozostaje dominującym procesem.

To, co obserwujemy – tłumaczy – jest raczej efektem rosnącej pluralizacji społeczeństw Zachodu. W świecie pełnym konkurujących ze sobą idei i stylów życia pojawia się także przestrzeń dla nowych form religijnego poszukiwania.

W jego ocenie wielu ludzi zaczyna na nowo interesować się religią, ponieważ w świecie chaosu, niepewności i szybkich zmian szuka sensu, trwałych wartości, tradycji i tożsamości.

Dodatkowym czynnikiem – szczególnie we Francji – może być kontakt z muzułmanami, którzy bardzo wyraźnie podkreślają swoją religijną tożsamość. Zderzenie z tak silnie przeżywaną religijnością bywa dla części Europejczyków impulsem do odkrywania własnych duchowych korzeni.

Ciekawym kontrapunktem dla zachodnioeuropejskich tendencji jest sytuacja w Polsce. Tutaj – jak zauważa ks. Sadłoń – wciąż obserwujemy proces odwrotny.

To młodzież i młodzi dorośli najszybciej odchodzą od praktyk religijnych. Fala apostazji w czasie pandemii również dotyczyła głównie młodszych pokoleń.

Dlatego, zdaniem duchownego, trudno dziś oczekiwać, aby zjawiska obserwowane we Francji czy Wielkiej Brytanii pojawiły się w Polsce w podobnej skali i tempie.

Jednocześnie ks. Sadłoń zauważa pewien paradoks. Dla wielu młodych Polaków religia kojarzy się z czymś narzuconym przez dominującą kulturę i systemem zakazów oraz nakazów. Tymczasem młodzi Francuzi – którzy często nie mieli wcześniej żadnego kontaktu z chrześcijaństwem – odkrywają je jako coś nowego, świeżego i intrygującego.

Co więcej, badania prowadzone wśród francuskich katechumenów pokazują, że o chrześcijaństwie najczęściej słyszeli po raz pierwszy nie od rodziców, lecz od swoich rówieśników.

To właśnie tam – w rozmowach między młodymi ludźmi – zaczyna się często droga, która ostatecznie prowadzi do chrzcielnicy.