Poszli do pracy po obietnicy władzy — wrócili w trumnach

17 grudnia, określany mianem Czarnego Czwartku, zapisał się jako najtragiczniejszy dzień protestów Grudnia ’70. Jego przejmującym symbolem stał się obraz pochodu, na którego czele niesiono na drzwiach ciało zabitego młodego mężczyzny.

Rankiem 17 grudnia 1970 roku, około godziny 6.00, w rejonie przystanku kolejowego Gdynia Stocznia wojsko i milicja otworzyły ogień do robotników zmierzających do pracy. Byli to stoczniowcy, którzy odpowiedzieli na apel wicepremiera PRL Stanisław Kociołek, wzywający ich do powrotu do zakładów.

Zaledwie niespełna dziesięć godzin wcześniej, wieczorem 16 grudnia, Kociołek wystąpił w lokalnym radiu i telewizji, przekonując: „Jeszcze raz ponawiam, stoczniowcy, adresowane do was wezwanie: przystąpcie do normalnej pracy. Są do tego wszystkie warunki”.

W okolicach przystanku Gdynia Stocznia zginęło wówczas 16 bezbronnych osób. Kociołek, mimo że publicznie nawoływał do podjęcia pracy, wiedział, iż stocznia następnego ranka zostanie zablokowana przez wojsko. Po wydarzeniach grudniowych został co prawda usunięty z Biura Politycznego KC PZPR, jednak w ramach partyjnej „kary” powierzono mu później funkcję wieloletniego ambasadora PRL, m.in. w Moskwie, Tunezji i Luksemburgu. W latach 1980–1982 pełnił także funkcję I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Warszawie.

Za swoją rolę w tych wydarzeniach nigdy nie poniósł odpowiedzialności karnej. Spotkała go jedynie odpowiedzialność moralna – jako „kat Trójmiasta” został wymieniony z imienia i nazwiska w „Ballada o Janku Wiśniewskim” autorstwa Krzysztof Dowgiałło (muzyka Mieczysław Cholewa) oraz w powieści „Turbot” noblisty Günter Grass.

Najbardziej rozpoznawalnym, tragicznym symbolem Grudnia ’70 pozostała jednak fotografia pochodu niosącego na drzwiach ciało zastrzelonego chłopca oraz zakrwawioną biało-czerwoną flagę. Ofiarą był osiemnastoletni Zbigniew Godlewski, pracownik Stoczni Gdyńskiej im. Komuny Paryskiej.

red./PAP - dzieje.pl