„Mały Powstaniec” – nieznane dzieje słynnej warszawskiej rzeźby

02/10/2025 10:30

Pomnik Małego Powstańca, odsłonięty 1 października 1983 r. przy murach obronnych Starego Miasta, stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Powstania Warszawskiego. Przedstawia kilkuletniego chłopca w hełmie, panterce i za dużych butach, z pistoletem maszynowym przewieszonym przez ramię. Upamiętnia najmłodszych uczestników zrywu z 1944 roku.

Historia rzeźby sięga jednak 1946 r., kiedy Jerzy Jarnuszkiewicz stworzył gipsową figurkę zatytułowaną „Dziecko – bohater” na konkurs Ministerstwa Kultury. Miniaturki tej pracy przez lata sprzedawano jako pamiątki z Warszawy – zanim powstał pomnik, większość Polaków znała ją właśnie w takiej formie.

Losy dzieła były burzliwe. Figurkę zaczęto masowo powielać w zakładzie odlewniczym, a w latach 70. próbowano przypisać jej autorstwo innemu twórcy. Jarnuszkiewicz wygrał sądową batalię o prawa autorskie, ale przypłacił ją zdrowiem. Jednym z efektów procesu była decyzja o powiększeniu rzeźby do rozmiarów pomnika i ustawieniu jej przy Barbakanie.

Reklama

Oryginał z gipsu zaginął po wojnie, lecz drugi egzemplarz odlany przez artystę został w 2018 r. sprzedany na aukcji za 45 tys. zł.

Twórca „Małego Powstańca” – Jerzy Jarnuszkiewicz (1919–2005) – był wybitnym rzeźbiarzem i pedagogiem. W swojej twórczości przeszedł drogę od socrealizmu przez nowoczesne eksperymenty formalne aż po dzieła o głębokiej symbolice religijnej.

Dziś pomnik Małego Powstańca, opatrzony inskrypcją z piosenki Stanisława Ryszarda Dobrowolskiego „Warszawskie dzieci, pójdziemy w bój…”, pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci w stolicy.

Reklama

red./PAP

Źródło i opracowanie własne Aktualizacja: 02/10/2025 10:30

Barbara Mikulska Portal wawa.info