Jak Vitkac zastąpił modernistyczny Pawilon Chemii

Warszawa nieustannie się przeobraża, a jej architektura bywa polem ścierania się nowych trendów z pamięcią miejsca. Jednym z najbardziej dyskutowanych przykładów tej zmiany jest zniknięcie modernistycznego Pawilonu Chemii i budowa w jego miejscu ekskluzywnego domu towarowego Vitkac.

Vitkac, uznawany za jeden z najbardziej ekskluzywnych domów handlowych w Polsce, został oddany do użytku w 2011 r. Powstał na rogu Brackiej i Nowogrodzkiej – dokładnie tam, gdzie jeszcze kilka lat wcześniej stał Pawilon Chemii, jeden z ciekawszych przykładów warszawskiego modernizmu powojennego.

Na fotografii Edmunda Uchymiaka z 1964 r. widać smukłą bryłę pawilonu wpisanego na listę dóbr kultury współczesnej warszawskiego oddziału SARP. Zdjęcie można obejrzeć tutaj: https://skroc.pl/1AxZPrt

Wzniesiony w 1960 r. dla Centrali Handlowej Przemysłu Chemicznego, Pawilon Chemii zaprojektowali Jan Bogusławski i Bohdan Gniewiewski. Obiekt miał funkcję handlową i reprezentacyjną: promował polski przemysł – od tworzyw sztucznych po środki czystości – w epoce, gdy chemia i nowe materiały uchodziły za synonim postępu.

Prosta, geometryczna bryła, wielkie przeszklenia, lekka konstrukcja i modułowe, łatwe do aranżacji wnętrza tworzyły przestrzeń przejrzystą i nowatorską. Wejście zdobił neon „Chemia”. „To wspaniała, pełna przestrzeni, lekka i krucha budowla” – oceniał szwajcarski architekt Christian Kerez, cytowany przez portal bryla.pl.

Okolica także wyprzedzała czasy: między pawilonem a Al. Jerozolimskimi działał duży parking, na którym w połowie lat 70. pojawiły się jedne z pierwszych w Warszawie parkometrów – dotąd znanych głównie z amerykańskich filmów.

Autorzy Pawilonu Chemii współtworzyli kilka charakterystycznych obiektów stolicy, m.in. 19-piętrowy blok przy Smolnej 8 nad skarpą, zespół gastronomiczny Zodiak przy pasażu Wiecha czy bar Gruba Kaśka przy al. „Solidarności”.

Po transformacji 1989 r. pawilon zaczął podupadać. Wnętrza pocięto na drobne punkty handlowe, elewacje zasłoniły plakaty i reklamy. Teren budynku i sąsiedniego parkingu sprzedano; wiosną 2008 r. nowy właściciel rozebrał konstrukcję. Trzy lata później w tym miejscu stanął Vitkac.

Nazwa odwołuje się do Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego) – malarza, pisarza i fotografa, który w latach 20. i 30. mieszkał przy Brackiej 23, prowadząc filię zakopiańskiej „Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz”. Witkacy urodził się niedaleko, przy Hożej 11, i został ochrzczony w kościele na placu Trzech Krzyży.

red./PAP