Ich dźwięk zamilkł na zawsze. Co zostało po pożarze na Kamionku

Choć już nie zabrzmią nad Pragą-Południe, ich historia wciąż wybrzmiewa — tym razem w dokumentach i pamięci. Trzy dzwony z parafii Bożego Ciała na warszawskim Kamionku zostały właśnie wpisane do rejestru zabytków. Decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków to nie tylko formalność, ale próba ocalenia materialnych świadków historii, które przetrwały wieki — i dramat ostatniego roku.

Do rejestru trafiły trzy dzwony o różnym pochodzeniu i wieku, ale wspólnym znaczeniu dla lokalnej historii. Najstarszy z nich, brązowy „Hosanna”, powstał w XVI wieku i wyszedł spod ręki znanego ludwisarza Jonasa Krampa. Drugi, datowany na 1722 rok, przypisywany jest Ambrożemu Janowi Pattunowi lub Janowi Stanisławowi Tomaszewiczowi. Trzeci — najmniejszy — najpewniej odlano na początku XX wieku.

Każdy z nich to osobna opowieść: o fundatorach, dawnych wspólnotach i przemijających epokach. Jak podkreślają konserwatorzy, ich wartość nie sprowadza się wyłącznie do wieku czy kunsztu wykonania. To także nośniki pamięci — zarówno tej lokalnej, jak i tej splatającej różne wątki historii Polski i Europy.

Wpis do rejestru jest bezpośrednią konsekwencją dramatycznych wydarzeń sprzed roku. W kwietniu spłonęła XIX-wieczna dzwonnica parafii Bożego Ciała. Ogień — a także późniejsza akcja gaśnicza — poważnie uszkodziły znajdujące się w niej dzwony. Eksperci nie mają złudzeń: instrumenty nie odzyskają już swojej pierwotnej funkcji.

Sprawa pożaru wciąż ma swój finał w sądzie. Przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe toczy się proces 64-letniego mężczyzny oskarżonego o podpalenie. Niezależnie od jego wyniku, straty są nieodwracalne — przynajmniej w sensie użytkowym.

Decyzja o wpisie do rejestru zabytków zapadła z urzędu, w trybie pilnym. Jak uzasadnił konserwator, realne zagrożenie dalszego zniszczenia wymagało szybkiego działania. Status zabytku daje dziś narzędzia prawne, które mają zabezpieczyć dzwony przed degradacją i umożliwić ich zachowanie — choć już w innej roli.

Szczególną uwagę zwraca historia największego z nich. „Hosanna” została wykonana na zamówienie śląskiej rodziny von Schönaich, związanej niegdyś z Prusami i zakonem krzyżackim. Jej losy pokazują, jak bardzo jeden przedmiot może przekraczać granice regionów i epok.

Z kolei XVIII-wieczny dzwon, fundowany przez bazylianina Metrophanesa Żenichowskiego, jest świadectwem tradycji Kościoła greckokatolickiego i jego związków z kulturą polską. To przykład, jak sztuka ludwisarska splatała różne porządki religijne i społeczne.

Dziś dzwony z Kamionka nie pełnią już swojej pierwotnej funkcji. Nie wzywają na nabożeństwa, nie odmierzają czasu. Stały się czymś innym — cichymi świadkami historii, które dzięki decyzji konserwatora mają szansę przetrwać kolejne pokolenia.