Gigantyczne braki kadrowe w szkołach

Ponad 20 tys. ogłoszeń o pracę dla nauczycieli znajdowało się w połowie lipca w bazach prowadzonych przez kuratoria oświaty. Tylko od początku miesiąca dyrektorzy szkół opublikowali blisko 11 tys. nowych ofert, co oznacza, że średnio co dwie minuty pojawiało się kolejne ogłoszenie. Braki kadrowe sprawiają również, że placówki coraz częściej występują o zgodę na zatrudnienie osób bez wymaganych kwalifikacji.

Dyrektorzy szkół i placówek oświatowych kompletują kadrę przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027. Dane z połowy lipca pokazują, że skala prowadzonych rekrutacji jest bardzo duża. W bankach ofert pracy dla nauczycieli widniało wówczas ponad 20 tys. ogłoszeń.

Blisko 11 tys. z nich opublikowano od początku lipca. Po przeliczeniu oznacza to, że nowe ogłoszenie pojawiało się średnio co dwie minuty, niezależnie od pory dnia i dnia tygodnia. Liczby odnoszą się do ofert zamieszczanych w regionalnych bazach kuratoriów oświaty. 

Ogłoszenia dotyczą pracy w szkołach, przedszkolach i innych placówkach systemu oświaty. Nie każda oferta musi oznaczać pełny etat – część rekrutacji może obejmować zatrudnienie w niepełnym wymiarze godzin, prowadzenie określonych zajęć lub zastępstwo za nieobecnego nauczyciela.

Największe zapotrzebowanie na nauczycieli odnotowano w województwie mazowieckim. W regionalnej bazie znajdowało się 4206 ofert. Drugie miejsce zajmowało województwo małopolskie z 2464 ogłoszeniami.

W województwie dolnośląskim opublikowano 1696 ofert, a w śląskim 1660. Najmniej ogłoszeń było w województwie świętokrzyskim, gdzie szkoły poszukiwały pracowników za pośrednictwem 419 ofert. W województwie kujawsko-pomorskim odnotowano ich 555.

Mniejsza liczba ogłoszeń w danym regionie nie oznacza jednak, że tamtejsze szkoły nie mają trudności ze skompletowaniem kadry. Sytuacja poszczególnych placówek zależy między innymi od lokalizacji, liczby godzin do obsadzenia oraz przedmiotu lub rodzaju zajęć, których dotyczy rekrutacja. 

Braki kandydatów posiadających wymagane przygotowanie sprawiają, że dyrektorzy korzystają z rozwiązania przewidzianego w Karcie Nauczyciela. W określonych przypadkach mogą wystąpić do kuratora oświaty o zgodę na zatrudnienie nauczyciela, który nie spełnia wymogów kwalifikacyjnych przewidzianych dla danego stanowiska.

Dane zgromadzone z 13 województw obejmują lata 2021–2026. W tym okresie dyrektorzy skierowali łącznie 49 261 wniosków o pozwolenie na zatrudnienie nauczyciela bez wymaganych kwalifikacji. Kuratorzy wydali 37 873 zgody. Statystyka nie obejmuje trzech województw, dlatego nie przedstawia pełnej skali zjawiska w całym kraju. 

Liczba złożonych wniosków nie jest jednocześnie liczbą osób pracujących obecnie bez pełnych kwalifikacji. Dane obejmują kilka lat, a jedna osoba mogła być przedmiotem więcej niż jednego postępowania, na przykład przy kolejnym zatrudnieniu lub pracy w różnych placówkach.

Zgodnie z Kartą Nauczyciela zatrudnienie osoby niespełniającej wymogu kwalifikacyjnego jest możliwe, jeżeli potrzeba wynika z organizacji nauczania albo konieczności zastąpienia nieobecnego nauczyciela, a szkoła nie ma możliwości zatrudnienia osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje.

Dyrektor musi wówczas uzyskać zgodę organu sprawującego nadzór pedagogiczny, którym najczęściej jest właściwy kurator oświaty. Przepisy nie pozwalają więc na zastosowanie tego rozwiązania wyłącznie ze względu na wygodę organizacyjną placówki. Warunkiem jest brak możliwości obsadzenia stanowiska osobą spełniającą ustawowe wymagania. 

Nauczyciel zatrudniony w tym trybie jest dla celów płacowych traktowany jak nauczyciel początkujący. Umowa ma charakter czasowy i służy zapewnieniu realizacji zajęć, których szkoła nie byłaby w stanie powierzyć pracownikowi posiadającemu pełne kwalifikacje.

Bazy ofert prowadzone przez kuratoria są na bieżąco uzupełniane przez dyrektorów placówek. Poszukiwania pracowników zwykle nasilają się w okresie wakacyjnym, gdy szkoły znają już organizację kolejnego roku, liczbę oddziałów, przydział zajęć i wymiar godzin.

Obecna liczba ogłoszeń może się zmieniać: część ofert zostanie zamknięta po zatrudnieniu kandydatów, a jednocześnie pojawią się kolejne, między innymi po rezygnacjach pracowników lub zmianach w szkolnych arkuszach organizacyjnych. Lista regionalnych baz wolnych stanowisk jest udostępniana za pośrednictwem stron kuratoriów oświaty.