Dworzec, który zmienił Polskę. 50 lat Centralnego – niezwykła wystawa w sercu Warszawy

5 grudnia minie równo pół wieku od otwarcia Dworca Centralnego. Z tej okazji Archiwa Państwowe i PKP przygotowały wyjątkową wystawę, która zabierze warszawiaków i podróżnych w podróż przez jedną z najważniejszych kart historii polskiej architektury, kolei i codzienności. Ekspozycję będzie można oglądać tylko przez trzy dni – dokładnie tam, gdzie narodziła się legenda: na Dworcu Centralnym.

W piątek, 5 grudnia 2025 roku, mija 50 lat od momentu, gdy Dworzec Centralny został oficjalnie otwarty i na zawsze zmienił sposób podróżowania po Polsce. Z tej okazji Archiwa Państwowe oraz Polskie Koleje Państwowe zapraszają warszawiaków, turystów i wszystkich miłośników historii na wyjątkową wystawę „50 lat Dworca Centralnego w Archiwach Państwowych”. Ekspozycja będzie dostępna od godz. 8.00 bezpośrednio w głównej hali dworca – miejscu, które przez dekady było bramą do stolicy i symbolem polskiej nowoczesności.

Twórcy wystawy zapowiadają, że będzie to podróż w czasie, dzięki której zobaczyć można materiały niepokazywane nigdy wcześniej. — To żywa lekcja historii miasta i kraju — zaznacza dr hab. Lucyna Harc, zastępca naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych.

Centralny jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów powojennej Polski. Tu zatrzymywali się dyplomaci, sportowcy, światowe gwiazdy, ale przede wszystkim miliony zwykłych pasażerów. Każdy, kto kiedykolwiek przyjechał do Warszawy pociągiem, pamięta rytm hal, podziemi i peronów.

Wystawę przygotowano na podstawie szerokiej kwerendy prowadzonej w zbiorach Archiwum Akt Nowych, Narodowego Archiwum Cyfrowego i Archiwum Państwowego w Warszawie. Pod kierownictwem dr. Adama Grzegorza Dąbrowskiego przeanalizowano setki dokumentów, wycinków prasowych, planów technicznych i fotografii. Ostatecznie wybrano kilkadziesiąt materiałów, które najlepiej ukazują drogę do powstania dworca i jego pięć dekad funkcjonowania.

Wśród prezentowanych obiektów znajdują się m.in. unikatowe fotografie budowy Dworca Głównego z lat 30., relacje z pożaru z czerwca 1939 r., materiały z ruin 1945 roku, a także projekty kolejnych koncepcji powojennego dworca dla stolicy — od lat 50. po słynny projekt Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka.

Zwiedzający zobaczą także dokumenty odsłaniające kulisy inwestycji: fragment porządku obrad Prezydium Rządu z 1972 r., analizy dotyczące obciążeń dachu, projekty zabezpieczeń przeciwhałasowych oraz dane oddające skalę budowy. To dzięki nim wiemy, że w Centralnym wykorzystano m.in. 12,5 tys. ton stali, 80 tys. m² szkła i 50 tys. m² kamienia.

Wystawa prowadzi odbiorców przez kolejne dekady – od powstania linii średnicowej, przez czasy PRL i słynne ujęcia z dnia otwarcia przez Edwarda Gierka, po zwyczajne momenty codzienności: zatłoczone perony, zimowe wejścia do podziemi czy dawne kioski informacji automatycznej.

„Dworzec Centralny to nie tylko architektura i infrastruktura. To miejsce, w którym skupiają się emocje, wspomnienia i historia kilku pokoleń” — podkreśla dr Harc.

Ekspozycję można oglądać od 5 do 7 grudnia 2025 r. Pierwszego dnia zaplanowano także oprowadzanie kuratorskie. Dla osób chcących zobaczyć jeszcze więcej przygotowano bogatą wersję online, dostępną na stronie 100.pkp.pl – z dodatkowymi zdjęciami, alternatywnymi projektami i materiałami archiwalnymi.

Archiwa Państwowe przypominają, że to właśnie dzięki pracy ich instytucji zachowane zostają najważniejsze ślady historii państwa i społeczeństwa: dokumenty lokacyjne, oryginały Konstytucji 3 Maja, zbiory dotyczące odbudowy Warszawy czy ogromne kolekcje fotografii obejmujące ponad sto lat życia polskich miast.