Muzeum Pawiak zamknięte, co stanie się z pamięcią?

Muzeum Więzienia Pawiak na warszawskiej Woli zostanie zamknięte dla zwiedzających pod koniec lutego. Przerwa w działalności ma związek z planowaną modernizacją obiektu. Ponowne otwarcie muzeum przewidywane jest na jesień 2026 roku.

Jak poinformowały władze placówki, od 27 lutego 2026 r. rozpoczną się prace inwestycyjne obejmujące przebudowę dachu oraz modernizację i budowę instalacji technicznych w budynku muzeum. Termin zakończenia robót uzależniony będzie od ich przebiegu, jednak wstępnie wskazywana jest jesień przyszłego roku.

Muzeum Więzienia Pawiak, będące oddziałem Muzeum Niepodległości, zachęca w tym czasie do odwiedzania pozostałych swoich placówek, zarówno w Warszawie, jak i w Radzyminie.

Siedziba muzeum została wzniesiona na zachowanych fundamentach oraz fragmentach piwnic oddziałów VII i VIII dawnego więzienia Pawiak. Wejście do części podziemnej zaplanowano w miejscu historycznego głównego wejścia do zakładu karnego. W zrekonstruowanych celach zachowano oryginalne fragmenty murów, sięgające miejscami do 1,5 metra wysokości.

Podczas odbudowy wykorzystano liczne autentyczne elementy odnalezione w trakcie odgruzowywania terenu, m.in. kraty, zawiasy, zamki i okucia. Na dziedzińcu muzeum marmurowymi płytami zaznaczono miejsca szczególne: zejście do dawnej kostnicy więziennej, lokalizację wagi węglowej, na której 6 grudnia 1943 roku publicznie stracono trzech więźniów za próbę ucieczki, a także miejsce tortur, gdzie więźniów zmuszano do czołgania się po gorącym żużlu i popiele.

W ostatnich latach powrócono do pierwotnej koncepcji upamiętnienia ofiar poprzez „wypełnienie” dziedzińca tablicami poświęconymi obozom i organizacjom. Obecnie znajdują się one na zewnętrznym dziedzińcu od strony ul. Dzielnej.

W skład zespołu pomnikowego muzeum wchodzą również: filar będący fragmentem dawnej bramy wjazdowej, pomnik Drzewa Pawiackiego – brązowa replika wiązu, na którym od 1945 roku rodziny ofiar umieszczały tabliczki epitafijne – a także betonowy mur z blokami piaskowca oraz dziedziniec więzienny z obeliskiem autorstwa Zofii Pociłowskiej.

Muzeum Więzienia Pawiak zostało otwarte 28 listopada 1965 roku jako oddział Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. W uroczystości inaugurującej działalność placówki uczestniczyli m.in. marszałek Polski Marian Spychalski, byli więźniowie Pawiaka, ich rodziny oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy Warszawy.

red./PAP