Klątwa faraona czy śmiertelne pleśnie?

Czy za tajemniczymi zgonami po otwarciu królewskich grobowców naprawdę stoją starożytne klątwy? A może ich źródłem są niewidzialni dla oka „mieszkańcy” zamkniętych przez wieki przestrzeni — grzyby i pleśnie? Na te pytania spróbują odpowiedzieć uczestnicy wyjątkowego spotkania popularnonaukowego organizowanego przez Lasy Miejskie Warszawa w ramach cyklu „Las dla dociekliwych”.

Już 14 marca warszawiacy będą mogli zajrzeć w niezwykle intrygujący obszar nauki – mykologię kryminalistyczną, czyli dziedzinę, w której grzyby potrafią odegrać rolę świadków, a czasem nawet… sprawców zbrodni.

Dla większości z nas grzyby kojarzą się przede wszystkim z jesiennymi spacerami po lesie, kuchnią albo medycyną. W rzeczywistości ich rola w świecie nauki jest znacznie szersza. W niektórych przypadkach potrafią dostarczyć informacji równie cennych jak odciski palców czy materiał DNA.

Właśnie tym zajmuje się mykologia kryminalistyczna. Specjaliści badają obecność i rozwój grzybów w różnych środowiskach — na przedmiotach, w pomieszczeniach, a nawet na szczątkach ludzkich. Analiza takich mikroorganizmów może pomóc ustalić czas śmierci, warunki przechowywania ciała czy przebieg zdarzeń prowadzących do tragedii.

Grzyby bywają także narzędziem zbrodni. Niektóre gatunki produkują toksyny, które w odpowiednich warunkach mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia człowieka.

Temat toksycznych mikroorganizmów powraca szczególnie często przy okazji otwierania historycznych grobowców i krypt, które przez stulecia pozostawały szczelnie zamknięte. W takich miejscach mogą rozwijać się niezwykle groźne pleśnie i bakterie.

Podczas wykładu uczestnicy poznają kulisy badań prowadzonych przy otwieraniu grobowców znanych władców, takich jak:

• Tutenchamon

• Kazimierz IV Jagiellończyk

• Jan III Sobieski

Historie związane z tymi wydarzeniami przez lata obrastały legendą. Śmierci osób biorących udział w eksploracji grobowców tłumaczono często „klątwą faraona” lub innymi nadprzyrodzonymi siłami. Współczesna nauka podchodzi do tych opowieści znacznie bardziej pragmatycznie.

Jak tłumaczą badacze, w zamkniętych przestrzeniach przez setki lat mogą rozwijać się kolonie mikroorganizmów produkujących silne toksyny. Wdychanie zarodników takich pleśni może prowadzić do ciężkich infekcji lub reakcji alergicznych. To właśnie dlatego dzisiejsze ekspedycje archeologiczne odbywają się z zachowaniem rygorystycznych procedur bezpieczeństwa.

W rolę przewodniczki po świecie grzybów i kryminalistyki wcieli się prof. Marta Wrzosek, jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich mykolożek. Podczas spotkania opowie nie tylko o spektakularnych historiach związanych z królewskimi grobowcami, lecz także o codziennej pracy biegłego mykologa sądowego.

Jak podkreśla badaczka, analiza grzybów może mieć w śledztwach ogromne znaczenie. W niektórych przypadkach to właśnie obecność konkretnych gatunków pozwala odtworzyć przebieg zdarzeń lub ustalić, czy dany przedmiot był przechowywany w określonych warunkach.

W praktyce oznacza to, że niewielka próbka pleśni może stać się dowodem, który przesądzi o winie lub niewinności podejrzanego.

Spotkanie jest częścią programu edukacyjnego prowadzonego przez Lasy Miejskie m.st. Warszawy. Cykl „Las dla dociekliwych” skierowany jest do dorosłych mieszkańców miasta, którzy chcą spojrzeć na przyrodę z nieco innej perspektywy — przez pryzmat nauki, historii i współczesnych badań.

Organizatorzy podkreślają, że to propozycja nie tylko dla miłośników przyrody. Z wykładu skorzystają również osoby zainteresowane historią, archeologią czy medycyną sądową.

Informacje organizacyjne

Data: 14 marca 2026 r. (sobota)
Godzina: 12:30–14:00
Miejsce: Centrum Edukacji Ekologicznej, ul. Papirusów 3A, Młociny, Warszawa

Obowiązują wcześniejsze zapisy poprzez formularz online:
https://zapisylasymiejskie.waw.pl/zapisyind.php

Liczba miejsc jest ograniczona.