Bogatsi szybciej na stół operacyjny?

W publicznym systemie ochrony zdrowia kolejka bywa bezlitosna, ale przynajmniej powinna być równa dla wszystkich. Kontrola Narodowego Funduszu Zdrowia pokazuje jednak, że w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA ta zasada miała wyjątki – i to na masową skalę.

NFZ zakończył kontrolę w klinice chirurgii PIM MSWiA. Wnioski są jednoznaczne: w aż 2178 z 2244 przeanalizowanych przypadków naruszono zasady prowadzenia list oczekujących. To 97,1 proc. wszystkich spraw objętych kontrolą. W konsekwencji na szpital nałożono karę w wysokości 507,5 tys. zł.

Sprawa dotyczy przede wszystkim pacjentów z rakiem trzustki – jednym z najbardziej agresywnych nowotworów, gdzie czas liczy się podwójnie. Już w ubiegłym roku opisywano, że chorzy, chcąc skorzystać z nowoczesnego leczenia w PIM MSWiA, byli proszeni o wpłaty sięgające kilkudziesięciu tysięcy złotych. Pieniądze trafiały jako darowizny na fundację działającą przy szpitalu.

Oczekiwanie takich wpłat miał formułować ówczesny szef jednej z klinik i przewodniczący rady naukowej instytutu, prof. Marek Durlik. Oficjalnie były to darowizny. W praktyce – jak wynika z ustaleń kontrolerów – wpłata mogła oznaczać szybszy termin operacji.

NFZ przeanalizował okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2025 r. W raporcie wskazano, że mechanizm powiązany z fundacją miał charakter wieloletni. Z ankiet przeprowadzonych wśród pacjentów wynika, że 36 osób zapłaciło za dostęp do operacji z użyciem robota da Vinci i otrzymało termin szybciej niż wynikałoby to z normalnej kolejności.

Fundusz stwierdził wprost: pacjenci, którzy nie dokonywali wpłat, nie mieli dostępu do przejrzystej procedury kwalifikacji. W dokumentacji medycznej brakowało wpisów uzasadniających zmiany kolejności przyjęć.

Relacje pacjentów układają się w powtarzalny schemat. Najpierw prywatna wizyta u profesora – koszt 1150 zł. Tam ustalany był plan leczenia i wstępny termin operacji. Jeśli pacjent chciał skorzystać z operacji z użyciem systemu robotowego, pojawiała się sugestia wsparcia fundacji.

Problem w tym, że Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje operacje klasyczne i laparoskopowe, natomiast szpital – jako placówka publiczna – nie ma prawa żądać od pacjentów dopłat do świadczeń realizowanych w ramach umowy z NFZ. Robot chirurgiczny jest droższy w użyciu, ale to nie pacjent powinien pokrywać różnicę.

Prof. Marek Durlik odpiera zarzuty. Twierdzi, że nikogo do wpłat nie zmuszał, a o kolejności zabiegów decydował stan kliniczny chorych. Podkreśla również, że nie czerpał osobistych korzyści finansowych. Kontrolerzy zwracają jednak uwagę, że w dokumentacji nie znaleziono medycznych uzasadnień dla licznych przesunięć w kolejce.

Dyrekcja Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA zakwestionowała ustalenia kontroli, ale NFZ odrzucił jej argumenty. Ostatecznie na szpital nałożono karę w wysokości ponad pół miliona złotych.

Głos zabrał również rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec. Stwierdził naruszenie praw pacjentów i nakazał zakończenie praktyk oraz wystosowanie przeprosin. W rozmowie z mediami podkreślił zidentyfikowanie przypadków, w których darowizna warunkowała szybszy termin operacji lub użycie systemu robotowego w ramach umowy z NFZ .

Fundacja działająca przy szpitalu – formalnie podlegająca Ministerstwu Zdrowia – w 2023 roku przekazała 2,4 mln zł na wsparcie PIM MSWiA. Z tej kwoty 1,65 mln zł przeznaczono na narzędzia do robotyki w klinice kierowanej przez prof. Durlika. Dyrekcja podkreśla, że fundacja jest podmiotem niezależnym. W budynku szpitala widniały jednak plakaty zachęcające pacjentów do dokonywania wpłat.

W teorii – wsparcie dla rozwoju nowoczesnej medycyny. W praktyce – jak wskazuje kontrola – system, w którym część pacjentów miała realnie krótszą drogę do sali operacyjnej.

Publiczna służba zdrowia opiera się na prostym założeniu: dostęp do leczenia teoretycznie nie zależy od zasobności portfela. Sprawa z PIM MSWiA pokazuje jednak, jak cienka bywa granica między „dobrowolną darowizną” a mechanizmem, który w praktyce premiuje tych, którzy mogą zapłacić.

Odbudowanie zaufania do systemu będzie prawdopodobnie trudniejsze niż opłacenie półmilionowej sankcji.