Wreszcie godny pochówek. Poruszająca ceremonia polskich żołnierzy na Ukrainie

W Mościskach na zachodniej Ukrainie trwają uroczystości związane z pochówkiem żołnierzy Wojska Polskiego, którzy polegli we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. Ich szczątki, pierwotnie spoczywające na terenie Lwowa-Zboisk, zostały ekshumowane w sierpniu.

Ceremonia rozpoczęła się mszą świętą w kościele pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela. Następnie szczątki żołnierzy zostaną złożone na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim, w polskiej kwaterze wojennej. To już trzecie takie uroczystości w Mościskach – wcześniej, w 2015 r. pochowano tam 111 żołnierzy, a w 2016 r. kolejnych 27. Tym razem żołnierze spoczną w 34 grobach.

W ceremonii biorą udział przedstawiciele władz państwowych, w tym minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, doradca prezydenta Jan Józef Kasprzyk, delegacja IPN z wiceprezesem dr. hab. Karolem Polejowskim, członkowie polskich organizacji społecznych działających na Ukrainie, a także prezes Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Ałfiorow.

– Pochówki żołnierzy Wojska Polskiego, poległych w obronie Lwowa w 1939 r., to kolejny etap współpracy z Ukrainą w obszarze poszukiwań i ekshumacji – podkreśliła minister Marta Cienkowska. Jak dodała, obie strony pracują nad rozszerzeniem działań w tym zakresie. Zapowiedziała również, że kwestia dalszych poszukiwań będzie omawiana podczas polsko-ukraińskiego spotkania roboczego zaplanowanego na piątek.

Cienkowska poinformowała, że Polska ma już zgodę na rozpoczęcie prac poszukiwawczych we wsi Ugły w obwodzie rówieńskim. – Liczymy na to, że rekonesans uda się przeprowadzić jeszcze pod koniec tego roku lub na początku przyszłego, a prace ruszą wiosną – zaznaczyła. Trwają również rozmowy dotyczące działań w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim. – To obecnie dwie najważniejsze lokalizacje – dodała.

Przez wiele lat relacje polsko-ukraińskie obciążała pamięć o zbrodniach Ukraińskiej Powstańczej Armii i Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, odpowiedzialnych za ludobójstwo blisko 100 tys. Polaków w latach 1943–1945. Od 2017 r. obowiązywał też zakaz prowadzenia poszukiwań i ekshumacji polskich ofiar na Ukrainie, wprowadzony przez tamtejszy IPN po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach.

Moratorium to zostało zniesione pod koniec listopada 2024 r., o czym poinformowali wspólnie ministrowie spraw zagranicznych Polski i Ukrainy, Radosław Sikorski oraz Andrij Sybiha. Ukraina potwierdziła wówczas brak przeszkód dla polskich prac ekshumacyjnych prowadzonych zgodnie z jej prawem oraz zadeklarowała gotowość pozytywnego rozpatrywania kolejnych wniosków.

Wiosną bieżącego roku przeprowadzono ekshumacje w dawnej wsi Puźniki w obwodzie tarnopolskim, gdzie w nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści zamordowali – według źródeł – od 50 do 120 Polaków. Odnaleziono tam szczątki co najmniej 42 ofiar, które pochowano 6 września.

Zgodę wydano także na prace we Lwowie-Zboiskach, gdzie spoczywali żołnierze polegli w walkach z Wehrmachtem 16–17 września 1939 r. W dwóch zbiorowych mogiłach odnaleziono szczątki co najmniej 31 osób oraz liczne szczątki luźne należące prawdopodobnie do kolejnych kilkudziesięciu żołnierzy. Odkryto też wyposażenie wojskowe, przedmioty osobiste oraz 11 nieśmiertelników pozwalających ustalić tożsamość poległych.

Walki na północnych przedpolach Lwowa toczyły wówczas m.in. oddziały 10. Brygady Kawalerii dowodzonej przez ówczesnego płk. Stanisława Maczka. W Zboiskach mogą spoczywać również żołnierze innych jednostek, w tym oddziałów idących z odsieczą pod dowództwem gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

red./PAP