Tajemnica Celtów spod Mazowsza. Archeolodzy odkryli narzędzie do operacji sprzed 2000 lat

Archeolodzy prowadzący wykopaliska na stanowisku „Łysa Góra” w gminie Chorzele na Mazowszu dokonali jednego z najciekawszych odkryć ostatnich lat. Wśród licznych zabytków pochodzenia celtyckiego znaleziono rzadkie narzędzie do trepanacji czaszki – przedmiot wyjątkowy nawet w skali europejskiej.

Badania prowadzą naukowcy z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie we współpracy z Wydziałem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. To już drugi sezon wykopalisk na tym stanowisku, które od dawna przyciąga uwagę badaczy. Wcześniej, w 2024 roku, odnaleziono tu unikatowy hełm celtycki z IV wieku p.n.e., a tegoroczne znaleziska potwierdzają, że Celtowie mieli na Mazowszu trwałą obecność.

Rzadkie narzędzie medyczne sprzed ponad dwóch tysięcy lat

Jak informuje kierownik badań, dr Bartłomiej Kaczyński z Państwowego Muzeum Archeologicznego, wiosną odkryto metalowy przedmiot o nietypowym kształcie. Początkowo trudno było ustalić jego przeznaczenie, jednak analiza porównawcza wykazała, że jest to narzędzie chirurgiczne używane do trepanacji czaszki.

Podobne przedmioty znane są jedynie z kilku stanowisk celtyckich w Europie Środkowej i Południowej – w Rumunii, Chorwacji i Austrii. Odkrycie takiego narzędzia na Mazowszu to dowód, że grupa Celtów, która tu przybyła, miała w swoich szeregach osobę trudniącą się medycyną – być może druidem lub uzdrowicielem, który oprócz wiedzy o ziołach posiadał zestaw specjalistycznych narzędzi.

Jak zaznacza dr Kaczyński, taki przedmiot mógł mieć zarówno praktyczne zastosowanie, jak i znaczenie symboliczne – związane z rytuałami i magią, które odgrywały w życiu Celtów istotną rolę.

Ślady metalurgii i kowalstwa

W północno-wschodniej części stanowiska archeolodzy odkryli liczne ślady obróbki metalu. Wśród nich znalazły się fragmenty tzw. żużli miseczkowatych oraz żelazne kowadło, które prawdopodobnie służyło do wykonywania drobnych narzędzi.

Zdaniem badaczy, część żelaznych przedmiotów, które odkryto w osadzie, mogła być wytwarzana właśnie na miejscu. To sugeruje, że wśród przybyłych Celtów znajdował się również kowal, który przekazywał miejscowej ludności swoje rzemieślnicze umiejętności i techniki obróbki metalu.

Codzienne życie i obronność osady

W trakcie prac archeolodzy znaleźli także liczne przedmioty codziennego użytku – zapinki, grot włóczni, siekiero-ciosło oraz elementy uprzęży końskiej, takie jak klamerki czy fragmenty wędzideł.

Badania pozwoliły również odtworzyć system obronny osady. Jej południowa część była otoczona solidną palisadą i fosą, co wskazuje, że to tam koncentrowało się życie mieszkańców. Część północna, mniej ufortyfikowana, prawdopodobnie pełniła funkcje gospodarcze lub tymczasowe.

Od wykopalisk do edukacji

Łysa Góra była badana już w latach 70. i 80. XX wieku, jednak współczesne prace rozpoczęto ponownie w 2024 roku, aby zabezpieczyć stanowisko i przygotować je do celów edukacyjnych.

Po dwóch sezonach badań archeolodzy oddają do użytku ścieżkę edukacyjną, która pozwoli zwiedzającym poznać historię tego miejsca i zobaczyć efekty wykopalisk. Na tablicach informacyjnych znajdą się opisy odkryć, rekonstrukcje przedmiotów oraz informacje o Celtach, którzy ponad dwa tysiące lat temu dotarli aż na Mazowsze.

Dziedzictwo Celtów na Mazowszu

Odkrycia z Łysej Góry rzucają nowe światło na wędrówki i wpływy Celtów w Europie Środkowej. Dotychczas ich obecność w Polsce była łączona głównie z południową częścią kraju – Małopolską i Śląskiem. Znaleziska z Mazowsza pokazują jednak, że celtyckie grupy docierały znacznie dalej na północ, niosąc ze sobą zarówno wiedzę rzemieślniczą, jak i medyczną.

Jak podkreśla dr Kaczyński, narzędzie do trepanacji czaszki to jedno z najciekawszych i najrzadszych znalezisk tego typu w Polsce. Dowodzi, że Celtowie, którzy przybyli na Mazowsze, nie byli tylko handlarzami czy wojownikami, lecz także nosicielami zaawansowanej wiedzy i kultury.

Źródło: warszawa.tvp.pl