Stolica tworzy miejsce, którego brakowało całemu środowisku literackiemu

Warszawa szykuje jedną z najważniejszych zmian w miejskiej kulturze ostatnich lat. Od 1 stycznia 2027 roku Staromiejski Dom Kultury zacznie działać pod nową nazwą – Staromiejski Dom Kultury Słowa. Za zmianą nie stoi jednak wyłącznie nowy szyld. To początek szerszego projektu, który ma uporządkować i wzmocnić życie literackie stolicy.

Decyzję o rozszerzeniu działalności instytucji podjęła Rada m.st. Warszawy. Nowa formuła ma stworzyć miejsce, które stanie się realnym zapleczem dla autorów, tłumaczy, wydawców, organizacji literackich i czytelników. Miasto chce w ten sposób odpowiedzieć na problem, o którym środowisko literackie mówi od lat – brakowało instytucji, która w sposób trwały i systemowy zajmowałaby się literaturą.

– To wynik naszego wspólnego namysłu nad tym, jak połączyć wieloletnią tradycję SDK z nowymi zadaniami, które przed nim stawiamy. Chcemy, aby literatura w Warszawie miała swój czytelny adres i profesjonalne zaplecze. To nie jest tylko zmiana w statucie, to nowa umowa społeczna ze środowiskiem literackim – podkreśla Aldona Machnowska-Góra, zastępczyni prezydenta m.st. Warszawy.

Jak zaznacza, nowa instytucja ma odpowiadać również na wyzwania współczesności – od zmian związanych z rewolucją cyfrową po potrzebę budowania wspólnoty wokół kultury i czytania.

Staromiejski Dom Kultury od dekad pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na kulturalnej mapie Warszawy. Instytucja działa nieprzerwanie od lat 60. XX wieku, a jej historia od początku była związana z twórczością artystyczną, edukacją i animacją kultury.

Teraz ma przejąć nową rolę – miejskiego centrum życia literackiego.

Zmiana statutu oznacza, że literatura stanie się jednym z najważniejszych filarów działalności SDK. W praktyce chodzi m.in. o rozwijanie programów wspierających twórców i twórczynie, promocję czytelnictwa, organizację wydarzeń literackich oraz budowanie długofalowej polityki miejskiej wokół książki i literatury.

Jednocześnie miasto podkreśla, że instytucja nie straci swojego interdyscyplinarnego charakteru. Nadal będą realizowane dobrze znane programy, takie jak Program Rozwoju Warszawskich Kadr Kultury, Warszawska Nagroda Edukacji Kulturalnej czy działalność galerii i współpraca z domami kultury.

Nowa nazwa – Staromiejski Dom Kultury Słowa – ma symbolicznie połączyć dwa porządki: wieloletnią tradycję miejsca i jego nową misję.

Prace nad nową formułą instytucji trwały od wielu miesięcy i – jak podkreśla miasto – były prowadzone w dialogu zarówno z zespołem SDK, jak i przedstawicielami środowiska literackiego.

Między grudniem 2025 roku a kwietniem 2026 roku Warszawskie Obserwatorium Kultury, działające na zlecenie Biura Kultury, przeprowadziło cykl warsztatów poświęconych przyszłości miejskiego wsparcia dla literatury. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele organizacji literackich, tłumacze, księgarze, bibliotekarze i organizacje pozarządowe.

Wśród uczestników znalazły się m.in. Unia Literacka, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, PEN Club Polska, Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich czy Fundacja Domu Literatury.

Efektem rozmów było wypracowanie modelu, który ma integrować dotąd rozproszone działania i stworzyć stabilny system wsparcia dla osób pracujących w obszarze literatury.

To właśnie ten proces konsultacyjny stał się fundamentem zmian przyjętych teraz przez Radę Warszawy.

Przed instytucją stoi dziś nie tylko zmiana programu, ale także nowe otwarcie organizacyjne. Kadencja obecnego dyrektora Staromiejskiego Domu Kultury kończy się w listopadzie 2026 roku, dlatego jeszcze w tym roku Warszawa planuje ogłosić otwarty konkurs na to stanowisko.

Miasto zapowiada, że konkurs ma mieć transparentną formułę i pozwolić na pojawienie się nowych pomysłów dotyczących rozwoju instytucji. To właśnie przyszła dyrekcja będzie odpowiadać za wdrożenie modelu wypracowanego podczas warsztatów i nadanie nowego kierunku działalności SDK Słowa.

W praktyce oznacza to, że Warszawa nie tworzy jedynie kolejnej instytucji kultury z literaturą w nazwie. Stolica próbuje zbudować miejsce, które ma stać się trwałym punktem odniesienia dla całego środowiska literackiego – przestrzenią pracy, spotkań, debat i nowych inicjatyw.

A jednocześnie miejscem, które ma przypominać, że literatura wciąż pozostaje jednym z najważniejszych sposobów opowiadania o mieście i jego mieszkańcach.