Serce boli, ale milczą. Pokolenie, które nie umie mówić o emocjach

Młodzi ludzie coraz częściej koncentrują się na emocjach, lecz rzadko o nich rozmawiają i przeżywają je w samotności – wynika z badań przeprowadzonych wśród uczniów szkół z województwa lubelskiego. Eksperci wskazują, że przeciwdziałać temu mogą zajęcia integracyjne i budowanie pozytywnego klimatu w klasach.

Ponad 2 tysiące uczniów z 10 szkół podstawowych i ponadpodstawowych w regionie objęto pilotażowym programem interwencji środowiskowej, realizowanym w latach 2023–2025. Projekt prowadzony był pod kierunkiem psychologa i psychoterapeuty, prof. Wiesława Poleszaka z Lubelskiej Akademii WSEI.

Badacze analizowali objawy kryzysu psychicznego wśród młodzieży, takie jak: samotność, obniżona samoocena, rozdrażnienie, problemy ze snem i koncentracją, brak motywacji czy poczucie bezradności. Punktem wyjścia były wcześniejsze ogólnopolskie badania, według których co trzeci uczeń klas 7–8 i szkół ponadpodstawowych nie radzi sobie z emocjami.

Samotność i niska samoocena

– Młodzi koncentrują się na emocjach, krążą wokół nich, ale rzadko o nich mówią. Przeżywają je w samotności – zauważył prof. Poleszak. Jego zdaniem samotności często towarzyszy niska, nieadekwatna samoocena, która może prowadzić do kryzysu psychicznego.

Psycholog i terapeuta dr Grzegorz Kata dodał, że objawy te bywają zbliżone do depresji, choć nie każdy kryzys emocjonalny nią jest – diagnozę zawsze powinien postawić specjalista.

Jak zaznaczył dr Kata, wielu uczniów nie czuje się częścią grupy i doświadcza osamotnienia. Tymczasem – jak pokazują badania krajowe i międzynarodowe – młodzież spędza coraz mniej czasu z rówieśnikami, co może ograniczać ich kompetencje społeczne w dorosłości.

– Czasem młodzi siedzą obok siebie i... piszą do siebie wiadomości – zauważył prof. Poleszak. Dodał, że w klasach często powstają nie grupy, lecz koalicje przeciwko komuś, które sprzyjają przemocy i wykluczeniu. – Niekiedy uczniowie nie mają złych intencji, ale żartując z kogoś, budują swoją pozycję w grupie – wyjaśnił.

Brak wsparcia i nadmierne przywiązanie

Z badań wynika, że ok. 20 proc. uczniów nie ma nikogo, do kogo mogłoby zwrócić się o pomoc, a kolejne 10 proc. wskazuje tylko jedną taką osobę.

– Gdy mają jedną osobę, „wiszą” na niej emocjonalnie. Boją się cokolwiek powiedzieć czy zrobić, by jej nie stracić – tłumaczył prof. Poleszak.

Eksperci podkreślają, że klimat klasy ma ogromne znaczenie w radzeniu sobie ze stresem szkolnym. – Ważne, czy podczas odpowiedzi na lekcji mam wokół siebie ludzi, którzy mnie wspierają, czy tych, którzy się ze mnie śmieją – wskazał prof. Poleszak.

Szkolenia, diagnozy, warsztaty

W ramach projektu przeprowadzono 352 godziny szkoleń i warsztatów, przygotowano 45 diagnoz środowiska szkolnego oraz opracowano 28 programów zajęć dopasowanych do potrzeb poszczególnych szkół.

Zajęcia integracyjne i treningi rozwiązywania konfliktów miały na celu wzmocnienie zespołów klasowych i budowanie pozytywnej atmosfery. W szkoleniach uczestniczyli uczniowie, nauczyciele, rodzice i funkcjonariusze policji.

Jak podkreślił dr Kata, u uczniów, którzy wzięli udział w zajęciach, objawy kryzysu psychicznego uległy zmniejszeniu, szczególnie w grupach, gdzie wcześniej obserwowano więcej zachowań problemowych.

– Szkoła powinna nie tylko przekazywać wiedzę, ale też wychowywać i wspierać emocjonalnie. Uczeń w kryzysie nie przyswaja materiału tak skutecznie i trudniej funkcjonuje w grupie – zauważył dr Kata.

– Udało nam się ograniczyć kryzys i osiągnąć główny cel. Wzrosła samoocena uczniów, poprawił się klimat w klasach, młodzież poczuła się u siebie – podsumował prof. Poleszak.

Narzędzia dla szkół i specjalistów

W ramach programu powstały warsztaty dla uczniów, rodziców i nauczycieli, materiały o radzeniu sobie z zachowaniami problemowymi oraz scenariusze zajęć grupowych i zestawy ćwiczeń, które mogą być wykorzystywane przez pedagogów i psychologów szkolnych.

Badanie wykazało, że wysoki poziom zachowań problemowych prezentuje 9,5 proc. uczniów szkół podstawowych i 27,4 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych. Do najczęstszych z nich należą: przemoc (w tym werbalna), picie piwa, palenie papierosów i e-papierosów oraz przeglądanie stron erotycznych.

red./PAP