Zobacz, jak Warszawa wstała z ruin. Te zdjęcia mówią więcej niż tysiąc słów

W Domu Spotkań z Historią w Warszawie można oglądać wystawę „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949”, prezentującą zdjęcia z archiwum Polskiej Agencji Prasowej. To niezwykła opowieść o wysiłku, determinacji i nadziei, jakie towarzyszyły odbudowie miasta z wojennych zgliszcz.

Ekspozycja obejmuje kilkadziesiąt fotografii z drugiej połowy lat 40., ukazujących nie tylko proces odbudowy Warszawy, lecz także odradzające się życie codzienne po tragedii II wojny światowej. Kuratorkami wystawy są Anna Brzezińska i Katarzyna Madoń-Mitzner.

Po zakończeniu wojny Warszawa była najbardziej zniszczoną europejską stolicą — około 84 procent zabudowy lewobrzeżnej części miasta legło w gruzach. Na zdjęciach utrwalono powroty mieszkańców, życie wśród ruin oraz pierwsze etapy odbudowy. Ujęcia te, wykonane z niezwykłą wrażliwością, tworzą poruszający portret zbiorowy ludzi, którzy wbrew wszystkiemu postanowili przywrócić stolicę do życia.

– To kolejna odsłona projektu, który rozpoczęłyśmy z Anną Brzezińską w 2007 roku. W archiwach PAP przez dziesięciolecia przechowywano setki negatywów z pierwszych lat po wojnie. Dopiero w latach 2005–2006 rozpoczęła się ich digitalizacja – wspomina Katarzyna Madoń-Mitzner.

Jak dodaje kuratorka, na wystawie można zobaczyć także zdjęcia z pierwszych dni po wyzwoleniu, ze stycznia 1945 roku:
– Warszawiacy wracali do doszczętnie zniszczonego miasta i w niezwykle trudnych warunkach próbowali na nowo organizować życie. Te fotografie pokazują ich codzienność – z bliska, bez upiększeń.

Tytułowa cezura 1945–1949 nie jest przypadkowa. – Po 1949 roku w Polsce zaczyna się okres stalinowskiej cenzury i propagandy. Zdjęcia sprzed tego czasu są autentyczne, pozbawione autocenzury – pokazują życie z perspektywy ulicy, w całej jego surowości – tłumaczy Madoń-Mitzner.

Autorami prezentowanych fotografii byli młodzi fotoreporterzy pracujący w powojennych agencjach fotograficznych: Jerzy Baranowski, Stanisław Dąbrowiecki, Wojciech Kondracki, Jan Tymiński, Stanisław Urbanowicz, Zdzisław Wdowiński, a także operatorzy Wiktor Janik i Karol Szczeciński. Część zdjęć pozostaje anonimowa.

– To wyjątkowy projekt dla Archiwum Fotografii PAP – wiele z tych ujęć po raz pierwszy ujrzało światło dzienne. Dzięki wystawie możemy przywrócić pamięć o tamtym czasie i o ludziach, którzy z ruin tworzyli nową Warszawę – mówi Katarzyna Liebrecht, kierowniczka Zespołu Archiwum Foto PAP.
Podkreśla również, że współpraca z DSH była niezwykle owocna: – Zespół Domu Spotkań z Historią wniósł ogromne doświadczenie i wrażliwość w opowiadaniu historii. W efekcie powstała wystawa, która łączy rzetelność historyczną z głębokim, humanistycznym przekazem fotografii.

Ekspozycja jest częścią programu „Budujemy Nowy Dom”, przygotowanego przez DSH w ramach obchodów 80. rocznicy rozpoczęcia odbudowy stolicy. Można ją oglądać do 22 lutego 2026 roku w siedzibie DSH przy ul. Karowej 20 w Warszawie.

Partnerami projektu są Polska Agencja Prasowa, Dzieje.pl oraz Teatr Wielki – Opera Narodowa.

red./PAP