Rzeki mogą zmienić nasze miasta. Warszawa chce zacząć tę rozmowę

Rzeka może dzielić miasto na dwa brzegi, ale równie dobrze może je połączyć. Może być korytarzem przyrodniczym, miejscem odpoczynku, przestrzenią wydarzeń i jednym z najmocniejszych symboli lokalnej tożsamości. Coraz częściej staje się też punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak powinny wyglądać miasta przyszłości. We wrześniu taka dyskusja rozpocznie się w Warszawie.

W dniach 3–4 września 2026 roku w Centrum Nauki Kopernik odbędzie się pierwsza międzynarodowa konferencja United by Rivers: Flow, Friction, Future. Do stolicy przyjadą przedstawiciele miast rzecznych, naukowcy, eksperci, samorządowcy i praktycy z Polski oraz innych części świata. Łączy ich jedno: przekonanie, że o przyszłości miast nie da się dziś rozmawiać bez uwzględnienia rzek.

Tematów do dyskusji nie zabraknie. Jak otwierać nadrzeczne przestrzenie dla mieszkańców, nie tracąc ich naturalnego charakteru? Jak rozwijać turystykę, która nie odbywa się kosztem przyrody? W jaki sposób przygotować miasta na skutki zmian klimatu? I wreszcie – jak sprawić, by rzeka nie była traktowana jako granica czy zapomniane zaplecze metropolii, lecz ponownie stała się ważną częścią jej codziennego życia?

Przez lata wiele europejskich miast odwracało się od swoich rzek. Nabrzeża zajmowały drogi, infrastruktura techniczna i zamknięte tereny przemysłowe. Dziś ten kierunek coraz częściej się zmienia. Rzeki wracają do miejskiego krajobrazu – jako przestrzenie rekreacji, kultury, turystyki, ale przede wszystkim jako niezwykle cenne ekosystemy.

To właśnie napięcie pomiędzy rozwojem a ochroną natury znajdzie się w centrum warszawskiego spotkania. Konferencja United by Rivers powstaje jako przestrzeń współpracy dla miast i regionów, które chcą korzystać ze swojego nadrzecznego położenia odpowiedzialnie i z myślą o kolejnych dekadach.

W Centrum Nauki Kopernik spotkają się przedstawiciele samorządów, instytucji publicznych i organizacji pozarządowych, a także osoby zajmujące się gospodarką wodną, urbanistyką, turystyką czy adaptacją miast do zmian klimatu. Zamiast jednej recepty na rozwój nadrzecznych terenów pojawią się różne perspektywy i doświadczenia – od lokalnych inicjatyw po rozwiązania stosowane w największych światowych metropoliach.

Program wydarzenia podzielono na część krajową i międzynarodową. Pierwsza skupi się przede wszystkim na współpracy polskich miast położonych nad Wisłą. Druga otworzy rozmowę na doświadczenia miast rzecznych z innych części świata.

– Wisła od zawsze łączyła ludzi, miasta i regiony. Dziś chcemy, aby stała się również przestrzenią międzynarodowej współpracy oraz wymiany doświadczeń dotyczących przyszłości rzek. Konferencja United by Rivers będzie okazją do rozmowy o wyzwaniach stojących przed współczesnymi miastami, ale także do prezentacji rozwiązań, które już dziś przynoszą wymierne efekty i inspirują do dalszych działań – mówi Rafał Trzaskowski, prezydent m.st. Warszawy.

Jednym z najważniejszych momentów spotkania ma być podpisanie United by Rivers Declaration. Dokument ma podkreślić potrzebę współpracy pomiędzy miastami rzecznymi i wspólnego działania na rzecz odpowiedzialnego, zrównoważonego rozwoju terenów położonych nad wodą.

Pierwszy dzień konferencji będzie należał do Wisły. Najdłuższa polska rzeka jest czymś więcej niż elementem geografii. Przepływając przez kolejne miasta i regiony, tworzy wspólną oś, wokół której rozwijają się lokalne historie, kultura, turystyka i codzienne życie mieszkańców.

Warszawa jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tej relacji. Nad Wisłą można dziś znaleźć zarówno tętniące życiem bulwary, jak i dzikie tereny, które pozwalają niemal w środku metropolii znaleźć się blisko natury. Ta różnorodność pokazuje jednocześnie, jak wiele funkcji może pełnić współczesna miejska rzeka – i jak dużym wyzwaniem jest zachowanie pomiędzy nimi równowagi.

Doświadczenia poszczególnych miast mogą jednak stworzyć coś więcej niż zbiór lokalnych inicjatyw. Organizatorzy konferencji chcą rozmawiać również o budowaniu wspólnej, ponadregionalnej oferty związanej z Wisłą.

– Lata współpracy i wymiany doświadczeń stworzyły przestrzeń do tego, aby każde z miast nadwiślańskich mogło rozwijać własną ofertę opartą na potencjale rzeki – własną Dzielnicę Wisłę. Bogactwo lokalnych atrakcji, których wspólnym i naturalnym mianownikiem jest Wisła, może przyciągnąć znacznie szersze grono osób chcących odkrywać uroki Polski. Wspólna promocja oraz rozwój produktów turystycznych opartych na dziedzictwie i walorach Wisły mogą stać się ważnym impulsem dla rozwoju turystyki w skali całego kraju – mówi Jan Piotrowski, pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. Wisły.

W tym ujęciu rzeka staje się naturalnym szlakiem prowadzącym przez Polskę. Każde miasto może opowiadać własną historię, zachowując lokalny charakter, a jednocześnie tworzyć część większej opowieści o Wiśle – jej przyrodzie, kulturze, dziedzictwie i współczesnym znaczeniu.

Partnerami wydarzenia są Związek Miast Nadwiślańskich oraz Warszawska Organizacja Turystyczna.

Drugiego dnia perspektywa rozszerzy się daleko poza Wisłę. Do rozmowy zostaną zaproszone miasta, które na różne sposoby próbują na nowo układać swoje relacje z rzekami. Wśród uczestników konferencji znajdą się przedstawiciele m.in. Rygi, Düsseldorfu, Saragossy, Turynu, Londynu, Paryża, Chicago i Seulu, a także eksperci związani z fundacjami oraz organizacjami międzynarodowymi.

Choć każde z tych miejsc ma inną historię, skalę i warunki, wiele problemów pozostaje wspólnych. Miasta mierzą się ze skutkami zmian klimatu, ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i presją inwestycyjną. Jednocześnie mieszkańcy coraz wyraźniej oczekują dostępu do zieleni, wody i wysokiej jakości przestrzeni publicznych.

Dlatego rozmowa o rzekach coraz rzadziej dotyczy wyłącznie gospodarki wodnej. To również dyskusja o jakości życia, odporności miast na kryzysy klimatyczne, odpowiedzialnej turystyce i sposobach budowania lokalnej tożsamości. W wielu miejscach na świecie trwa dziś proces ponownego odkrywania rzek i przywracania ich mieszkańcom. Nabrzeża stają się przestrzenią codziennych spotkań, wydarzeń kulturalnych, rekreacji, a niekiedy także sceną przedsięwzięć o międzynarodowej skali.

Warszawska konferencja ma stworzyć miejsce, w którym te doświadczenia będzie można zestawić, porównać i przekuć w konkretne pomysły na dalszą współpracę. Bo choć rzeki przepływają przez różne państwa i miasta, wyzwania związane z ich przyszłością coraz częściej okazują się wspólne.

United by Rivers: Flow, Friction, Future odbędzie się 3–4 września 2026 roku w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Wydarzenie jest częścią cyklu EU Local Dialogues realizowanego przez Europejski Komitet Regionów. Udział w konferencji jest możliwy po wcześniejszej rejestracji za pośrednictwem formularza internetowego.